گرفتارش بودند پس يكى است زيرا عسر [ در آيه ] حكم « ذيل » را در اين مثال دارد :
انّ مع زيد مالا ، انّ مع زيد مالا .
يا الف و لام العسر ، براى جنسى است كه هر كسى مىداند پس باز هم يك عسر است . امّا يسر نكره است و شامل بعضى از يسر مىشود و هر گاه آيهء دوم مستأنفه باشد [ نه تكرارى ] ، به يقين شامل بعضى از يسر مىشود كه غير از يسر اول است [ پس دو يسر است ] .
ممكن است مقصود از دو يسر در آيهء ، يسر دنيا و آخرت باشد و براى تعظيم آن را نكره آورده و گويى فرموده است : انّ مع العسر يسرا عظيما و اىّ يسر ، با هر عسرى يسر بزرگى است و چه يسرى !
فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ
؛ خداوند در اين آيه پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله را به شكر [ نعمتها ] و تلاش در عبادت و رنج بردن در آن بر مىانگيزد و بر اين كه از عبادت فارغ نباشد .
از ابن عبّاس روايت شده كه هر گاه از نمازت فارغ شدى در دعا و نيايش بكوش .
وَ إِلى رَبِّكَ فَارْغَبْ
؛ و در سؤال و درخواست كردن به سوى پروردگارت رغبت كن و همين معنى از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده است . از حسن [ بصرى ] روايت شده كه هر گاه از جنگ فارغ شدى در عبادت بكوش ، از مجاهد روايت شده كه هر گاه از كار دنيايت فراغت يافتى پس زحمت نماز را تحمّل كن ، از شعبى روايت است كه مردى را ديد سنگى را حمل مىكند پس گفت : شخص فارغ به اين كار مأمور نيست ، مقدّم شدن ظرف ( الى ربّك ) به اين معناست كه پروردگارت را به رغبت اختصاص بده و جز به او راغب مشو و تنها بر كرم او متّكى باش و حوائجت را جز به او عرضه مكن .