درخت زيتون گذشت پس چوبى از آن برگرفت و با آن مسواك كرد و گفت : شنيدم كه پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله مىفرمود : زيتون كه درختى فرخنده است براى مسواك خوب است ، دهن را خوشبو مىكند و زردى دندان را مىبرد و از آن حضرت شنيدم كه مىفرمود :
زيتون مسواك من و مسواك پيامبران پيش از من بوده است « 2 » ، بعضى گفتهاند : منظور از تين و زيتون دو كوه از زمين مقدّس است .
وَ طُورِ سِينِينَ
؛ طور ( نام كوه ) به سينين ( نام بقعه ) اضافه شده است ، در كلمهء سينون مانند يبرون اعراب به « واو ، و ياء » و اثبات « ياء » و حركت دادن « نون » به حركات اعراب جايز است .
وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ
؛ منظور از بلد امين ، مكه است كه خائفان در جاهليت و در ظهور اسلام در آن ايمن بودند گويند : امن الرّجل امانة فهو امين و امان و گويى هر كس را كه وارد آن شود حفظ مىكند چنان كه شخص امين امانت را حفظ مىكند .
لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ
؛ ما آدمى را در نيكوترين تعديل از نظر صورت و برابرى اعضا ، آفريديم و او را با قدرت نطق و تشخيص و عقل و تدبير از ديگر موجودات جدا ساختيم .
ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِينَ
؛ در تفسير اين آيه دو قول است :
1 - پس آن گاه كه نعمت خلقت استوار را شكر نكرد ، فرجام كارش اين است كه او را به زشتترين صورت چه صورت دوزخيان است بر مىگردانيم .
اسفل ، از سفل خلقا و تركيبا ، گرفته شده [ يعنى زشت ترين صورتى كه خدا آفريده ] .
هامش
( 2 ) - و
مرّ معاذ بن جبل بشجرة الزيتون فاخذ منها قضيبا و اشاك به و قال سمعت رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله يقول :
نعم السواك الزيتون من الشجرة المباركة يطيب الفم و يذهب بالحفر و سمعته يقول : هو سواكى و سواك الانبياء قبلى .