2 - كارهاى بندگان به حكم خدا باز مىگردد و جز خدا هيچ كس در آن كارها حكم و داورى نمىكند .
3 - در آن روز ، حكم به خواست پروردگارت واگذار مىشود .
يُنَبَّؤُا الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَ أَخَّرَ
؛ « يومئذ » محلّ قرار گرفتن آنهاست كه بهشت يا دوزخ است هر كه را بخواهد داخل بهشت كند و هر كه را بخواهد داخل دوزخ . در معناى آيه دو وجه است :
1 - آدمى در روز قيامت از عمل خوب و بدى كه از پيش فرستاده و سنّت نيك و بدى كه بعد به آن عمل كرده خبر مىدهد .
2 - به مالى كه براى خود از پيش فرستاده و آنچه پس از خود براى وارثان بر جا نهاده خبر مىدهد .
از مجاهد روايت شده : انسان از اوّل و آخر عمل خود خبر مىدهد .
بَلِ الْإِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ
؛ انسان خود حجّتى آشكار است ، و نفس از باب مجاز به بينايى متّصف شده است چنان كه آيات ، در آيه زير به ديدن وصف شده :
فَلَمَّا جاءَتْهُمْ آياتُنا مُبْصِرَةً
؛ « و هنگامى كه آيات روشنى بخش ما به سراغ آنها آمد » ( نمل / 13 ) .
يا آدمى عين بصيرت است و معناى آيه اين است كه : آدمى به اعمال خود خبر مىدهد و اگر خبر ندهد چيزى در وجود اوست كه از خبر دادن كفايت مىكند چون شاهد بر اعمال اوست زيرا اعضاى او بر ضرر او گواهى مىدهند .
وَ لَوْ أَلْقى مَعاذِيرَهُ
؛ اگر چه به هر نوع پوزشى نفس خود را معذور بدارد و از آن دفاع كند .
از سدى روايت شده : اگر پردههايش را بيندازد ، « معاذير » به معناى استار و پردههاست و مفرد آن « معذار » است زيرا پرده مانع از ديدن شخص پشت پرده است چنان كه پوزش مانع از كيفر گنهكار مىشود .