جايز نيست « يومئذ » ظرف براى « عسير » واقع شود زيرا صفت در ما قبل موصوف عمل نمىكند و فقط به « ذلك » متعلّق است زيرا « ذلك » كنايه از مصدر است و تقدير آيه اين است : فذلك النقر فى ذلك اليوم نقر يوم عسير ، آن دميدن در آن روز دميدن روزى سخت است .
از مجاهد نقل شده كه معناى آيه :
« فَذلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ »
فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ
، است ، « هر گاه در صور دميده شود » ( مؤمنون / 101 - حاقّه / 13 ) .
در اين كه منظور ، نفخهء اوّل است يا دوم اختلاف است .
عَلَى الْكافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ
؛ آوردن « غير يسير » را با اين كه ذكر « عسير » از آوردن آن بىنياز مىكند براى اعلام اين مطلب است كه آن روز بر كافران آسان نيست چنان كه بر مؤمنان آسان است و [ خداوند در ذكر آن ] ميان تهديد كافران و وعده و بشارت به مؤمنان جمع فرموده است .
ذَرْنِي وَ مَنْ خَلَقْتُ وَحِيداً
؛ مرا با كسى واگذار كه خود بتنهايى و بدون شركت ديگرى او را آفريدهام و منظور وليد بن مغيره است يعنى او را به من واگذار چرا كه من در انتقام گرفتن از هر منتقمى تو را بهتر كفايت مىكنم بنا بر اين [ وحيدا ] حال براى [ تاء ، در خلقت ] يعنى اللَّه است به دو معنى :
1 - ذرنى وحدى معه مرا با او تنها بگذار .
2 - خلقته وحدى ، من خود او را بتنهايى آفريدم ، يا [ وحيدا ] حال براى مخلوق است يعنى او را آفريدم در حالى كه تنها بود و ثروتى نداشت .
از حضرت باقر عليه السّلام روايت شده كه : وحيد كسى است كه پدرى مشخّص ندارد « 1 » .
مالًا مَمْدُوداً
؛ يعنى مال گسترده و فراوان .
از ابن عبّاس روايت شده : اين مال فراوان انواع گوناگونى از شتران و اسبان نشانه
هامش
( 1 ) -
روى عن الباقر عليه السّلام انّ الوحيد من لا يعرف له اب .