مىكند ناگزير است با نفس به جهاد بپردازد .
2 - به گفتهء بعضى منظور از « قول ثقيل » اين است كه روز قيامت در ميزان سنگين و در پيشگاه خدا مقام زيادى دارد و داراى وزن و برترى است .
3 - نزول قرآن بر پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله سنگين بود زيرا هر گاه وحى در روز بسيار سرد بر آن حضرت نازل مىشد او را درهم مىكوفت و پيشانيش عرق مىكرد و اگر در حالى بر او وحى نازل مىشد كه بر شترش سوار بود به گردن آن مىزد .
« ناشِئَةَ اللَّيْلِ »
؛ در معناى اين جمله دو قول است :
1 - منظور شخصى است كه از بسترش براى عبادت بر مىخيزد و از نشأت السّحابة ، هر گاه ابر برخيزد ، گرفته شده است .
2 - منظور برخاستن در شب است بنا بر اين كه « ناشئه » مصدر « نشاء » باشد يعنى هر گاه برپا خيزد و بر اين معنى دلالت مىكند روايتى كه از عبيد بن عمير نقل شده گويد : به عايشه گفتم مردى از اول شب [ براى عبادت ] برخاسته است آيا به او مىگوييد : قام ناشئة الليل عايشه گفت : نه ، همانا ناشئه برپا خاستن پس از خواب است يا عبادتى است كه در شب پديد مىآيد و بر طرف مىشود .
3 - مقصود تمام ساعتهاى شب است زيرا ساعتها يكى پس از ديگرى پديد مىآيد .
هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً
؛ اين برخاستن ويژهاى در برابر برخاستن روز است چرا كه در برخاستن شب موافقت دل با زبان بيشتر است اگر مقصود نفس باشد ، يا در شب ، دل شخصى برخاسته براى عبادت با زبانش موافقتر است در صورتى كه مقصود برپا خاستن يا عبادت يا ساعتها باشد ، يا بيشتر موافق با چيزى است كه از خشوع و اخلاص قصد شده است .
از حسن روايت شده كه ميان نهان و آشكار بيشترين موافقت [ در شب ] وجود دارد چون مردم شخص قائم به عبادت را نمىبينند .