دردناك ! ( 13 )
در آن روز كه زمين و كوهها سخت به لرزه مىافتد ، و كوهها ( چنان درهم كوبيده مىشود كه ) به شكل تودههايى از شن نرم در مىآيد . ( 14 )
تفسير :
يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ
؛ اى گليم به خود پيچيده ، « مزّمّل » در اصل « متزمّل » بوده و « تاء » در « زاء » ادغام شده و همچنين است « مدّثر » كه در اصل « متدثّر » بوده است .
[ شأن نزول ]
پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله در نخستين بار كه جبرئيل عليه السّلام پيش او آمد خود را به جامههايى مىپيچيد تا به او انس گرفت پس به اين كلمه مخاطب شد ، روايت است كه آن حضرت وارد بر خديجه شد در حالى كه از ترس مىلرزيد پس فرمود : مرا به گليم پيچيد در همان حال بود كه جبرئيل عليه السّلام او را فرياد كرد
« يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ »
.
از عكرمه روايت شده كه معناى آيه مورد بحث : يا ايها الذى زمل امرا عظيما ؛ است يعنى اى كسى كه مسئوليّت بزرگى را بر دوش گرفتهاى ، « زمل » به معناى حمل و برداشتن و از « زمله » به معناى احتمله ) است .
قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلًا
؛ نيمى از شب را براى نماز به پا خيز در « نصفه » دو وجه است :
1 - بدل از « اللّيل » و « الا قليلا » استثناى از نصف است ، گويى خداوند فرموده است : بپاخيز ( براى نماز ) كمتر از نصف شب يا اندكى از آن بكاه يا كمى بر آن بيفزا .
خداوند پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله را ميان كاستن از زمان تعيين شده يا افزودن بر آن مخيّر فرموده است 2 - بدل از « قليلا » است ، بنا بر اين تخيير در ميان سه چيز است ميان برپا خاستن نصف كامل شب ، و ميان برپا خاستن نصف ناقص شب و ميان برپا خاستن بيش از نصف كامل ، نصف را در مقايسهء با تمام شب به قليل موصوف كرد و مؤيّد اين قول