آبروى زايد آنان نمىافزايد خسارت آخرت شمرده و آن را نشانهاى قرار داده كه بدان شناخته مىشود و صفتى كه ملازم آنهاست يعنى آنان از ثروتمندان گذشته كه در رأس آنها بودهاند پيروى كرده و پيروى مرا رها كردهاند .
« و ولده » « و ولده » [ به سكون ( لام ) ] نيز قرائت شده است .
وَ مَكَرُوا مَكْراً كُبَّاراً
؛ « مكروا » عطف بر « لم يزده » است و ضمير جمع [ در مكروا ] به اعتبار معناى « من كه جمع است » به « من » بر مىگردد و منظور از مكر كنندگان همان رؤسا [ ى قوم نوح ] هستند و مكرشان حيلهاى بود كه نسبت به نوح كردند و مردم را از گوش دادن به سخنان آن حضرت مانع شدند . « كبّارا » با تشديد و بدون تشديد قرائت شده است و « كبّار » بزرگتر از كبير است و « كبّار » ( مشدّد » بزرگتر از كبار بدون تشديد است « 1 » .
وَ قالُوا لا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ
؛ بزرگان قوم به ديگران گفتند : خدايانتان ( بتها ) را رها نسازيد .
وَ لا تَذَرُنَّ وَدًّا
؛ « ودّا » به ضم و فتح ( واو ) هر دو قرائت شده است بتهايى كه نام برده شدهاند در نزد قوم نوح بزرگترين بتهايشان بوده است از اين رو خداوند پس از
« لا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ »
مخصوصا آنها را نام برده است ، اين بتها به عربها منتقل شد پس « ودّ » از قبيلهء كلب ، و « سواع » از قبيلهء همدان و « يغوث » از قبيلهء مذحج ، و « يعوق » از قبيلهء مراد و « نسر » از قبيله حمير بود از اين رو [ بعضى از ] عربها عبد ودّ و عبد يغوث ناميده شدهاند .
وَ قَدْ أَضَلُّوا كَثِيراً
؛ ضمير « اضلّوا » به رؤسا [ ى قوم نوح ] بر مىگردد يعنى آنان در گذشته بسيارى از قوم نوح را گمراه كردند ، يا با گمراه كردن آنها گروه زيادى را گمراه كردند .
هامش
( 1 ) - مانند سه كلمه مذكور است كلمات : عجيب ، عجاب ، عجّاب ، حسن - حسان - حسّان ترجمه تفسير مجمع البيان ، ج 25 ، ص 343 - م .