وَ لا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا ضَلالًا
؛
« وَ لا تَزِدِ الظَّالِمِينَ »
عطف بر
« رَبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي »
است ، يعنى نوح عرض كرد پروردگارا آنان مرا نافرمانى مىكنند و گفت : بر ستمگران جز گمراهى ميفزا ، در معناى « ضلال » دو وجه است :
1 - اين كه خوار شوند و خدا الطاف خود را از آنها بر دارد چون بر كفرشان مصمّم هستند و از ايمان آوردنشان نااميد است .
2 - مقصود اين است كه هلاك و نابود شوند مانند آيهء :
وَ لا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا تَباراً
؛ « و بر ستمكاران جز هلاكت و نابودى ميفزا » ( نوح / 28 ) .
مِمَّا خَطِيئاتِهِمْ أُغْرِقُوا
؛ تقديم
« مِمَّا خَطِيئاتِهِمْ »
بر « اغرقوا » براى توضيح اين مطلب است كه غرق كردن آنها و داخل كردنشان به دوزخ فقط به خاطر گناهانشان بوده است .
« خطيئاتهم » با همزه « خطيّاتهم » با قلب شدن همزه به ( ياء ) و ادغام در آن ، و خطاياهم نيز قرائت شده است . « ما » در « ممّا » زايده است .
فَأُدْخِلُوا ناراً
؛ فعل « فادخلوا » را با « فاء » آورده چرا كه گويى دخول آنان در آتش در پى غرق شدنشان مىباشد و گويى وارد دوزخ شدهاند چون ورودشان به دوزخ نزديك است يا مقصود عذاب قبر است [ كه بلافاصله پس از غرق شدن خواهد بود . ] از ضحّاك روايت است كه : از سويى غرق مىشدند و از سويى مىسوختند « 1 » .
در نكره آوردن كلمهء « نار » دو وجه است :
1 - به منظور بزرگ بودن آن 2 - براى اين كه خداوند سبحان براى آنان نوعى از آتش مهيّا كرده است .
مِنَ الْكافِرِينَ دَيَّاراً
؛ ديّار فقط در نفى عام استعمال مىشود گويند : ما بالدّار ديّار ،
هامش
( 1 ) - و عن الضحّاك ، كانوا يغرقون من جانب و يحرقون من جانب .