قرار داده است زيرا ميان آسمانها از آن جهت كه هر طبقه مانند قبّه بالاى ديگرى است ، پيوند و ارتباط وجود دارد از اين رو مىتوان گفت : در آنها چنين [ حالتى ] است چنان كه گويند : در شهر چنين [ وضعى ] است در حالى كه آن وضع در بعضى از نواحى شهر موجود است .
وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً
؛ خورشيد را چراغ فروزانى قرار داد كه مردم دنيا در نور آن [ اشياء را ] ببينند چنان كه اهل خانه در نور چراغ آنچه را به ديدنش نياز دارند مىبينند در حالى كه ماه مانند خورشيد نيست و قدرت نور آن به قدرت نور خورشيد نمىرسد « 1 » .
وَ اللَّهُ أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَباتاً
؛ خداوند « انبتكم » را استعاره براى آفريدن آورده است چنان كه گويند : زرعك اللَّه للخير ، خداوند خير را در وجودت كشت كند [ ايجاد كند ] يعنى شما را آفريد پس شما آفريده شديد چه آفريدنى [ نباتا مفعول مطلق نبتّم است ] يا « نباتا » به « انبتكم » منصوب شده چون معناى « نبتّم » را در بر دارد .
ثُمَّ يُعِيدُكُمْ فِيها
؛ آن گاه شما را به زمين بر مىگردانيم در حالى كه مردهايد و در گور قرار مىگيريد .
وَ يُخْرِجُكُمْ إِخْراجاً
؛ در موقع زنده شدن مردگان شما را از زمين بيرون مىآورد و با مصدر [ اخراجا ، مفعول مطلق تأكيدى ] فعل را تأكيد كرده و گويى فرموده است ناگزير شما را از زمين بيرون مىآورد .
وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِساطاً
؛ خدا زمين را براى شما بسترى گسترده قرار داد كه بر روى آن بغلتيد چنان كه شخص بر روى بستر خويش مىغلتد .
سُبُلًا فِجاجاً
؛ فجاج راه وسيع پراكنده است .
مَنْ لَمْ يَزِدْهُ مالُهُ وَ وَلَدُهُ إِلَّا خَساراً
؛ خداوند اموال و اولاد آنها را كه در دنيا جز بر
هامش
( 1 ) - از تابش نور خورشيد بر سطح ماه است كه ماه نورانى است و گرنه ماه از خود نورى ندارد - م .