تفسير :
لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ
؛ خداوند سبحان تشويق در اقتدا كردن به ابراهيم عليه السّلام و قومش را به عنوان تأكيد بر آنها تكرار فرمود از اين رو اوّل آيه با قسم « 1 » شروع شده است .
لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّهَ
؛ بدل است از « لكم » و آن نوعى تأكيد است ، همچنين است
وَ مَنْ يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ
؛ يعنى هر كس از تأسّى جستن به ابراهيم عليه السّلام روى بگرداند همانا خدا از تمام آفريدگانش بىنياز است و تأسّى نجستن آنها به خدا ضرر نمىرساند و تنها به خودشان ضرر مىزنند . چون اين آيات نازل شد دشمنى مؤمنان نسبت به پدران و خويشاوندان مشركشان شدّت يافت و چون خداوند سبحان صبر و جديت آنها را با آن قاطعيت و شدت ديد به آنان رحمت آورد و به آنها وعده داد كه آرزوى آنان را كه مسلمان شدن خويشاوندانشان است بر آورده سازد و ميانشان صميميت و صفا حاصل شود .
عَسَى اللَّهُ أَنْ يَجْعَلَ بَيْنَكُمْ
؛ وعدهاى است از سوى خدا بر طبق عادت شاهان كه در مورد بعضى از حاجتها مىگويند : شايد ، يا اميد است و براى شخص محتاج ترديدى در برآورده شدن حاجتش نمىماند . يا مقصود از آن به طمع انداختن مؤمنان است .
وَ اللَّهُ قَدِيرٌ
؛ خدا بر زير و رو كردن دلها و آسان ساختن كارها تواناست .
أَنْ تَبَرُّوهُمْ
؛ بدل از
« الَّذِينَ لَمْ يُقاتِلُوكُمْ »
است همچنين
« أَنْ تَوَلَّوْهُمْ »
بدل از
« عَنِ الَّذِينَ قاتَلُوكُمْ »
است و معنايش اين است كه خدا شما را از نيكى كردن به آنها ( والدين و خويشان ) نهى نمىكند و تنها از دوستى ورزيدن به آنها نهى مىفرمايد و
هامش
( 1 ) - « لام » در لقد كان در جواب قسم محذوفى است كه از جملهء قسم ( قسم و مقسم به ) چيزى باقى نمانده است نظير : لقد جاء الربيع ، كه در اصل اقسم باللّه لقد جاء الربيع بوده است .
محمد انطاكى ، المنهاج فى القواعد و الاعراب ، چاپ هشتم ، كتابخانهء دار الشرق ، بيروت ، ص 301 - م .