صيحه و فرياد كه ناگاه همگى خلق اوّلين و آخرين در عرصهء قيامت و در جاى حساب نزد ما جمع و حاضر مىشوند .
فَالْيَوْمَ لا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئاً . . .
إِنَّ أَصْحابَ الْجَنَّةِ الْيَوْمَ فِي شُغُلٍ فاكِهُونَ
؛ اين دو آيه آنچه را كه روز قيامت به اهل محشر گفته مىشود حكايت مىكند و چنين حكايتى ترسيم و تجسّم كنندهء چيزهايى است كه وعده داده شده است و باعث نفوذ و تمكّن آنها در نفسها مىشود و بر انجام كارهايى كه نتيجه و ثمرهاش اين نعمتها است ، ترغيب و تشويق مىكند .
كلمهء « شغل » به سكون غين « شغل » نيز خوانده شده است . [ و اين كه به صورت نكره گفته شده براى اهميّت آن اشتغال است ] يعنى چه مشغوليّتى كه به وصف نمىآيد و آن نعمتهايى است كه شامل بهشتيان شده است و آنها را از فكر اهل جهنّم باز مىدارد ، بنا بر اين به ياد آنها نيستند هر چند از نزديكانشان باشد . برخى گويند :
بهشتيان به لذّت بردن و مواقعه با باكرهها و حوران بهشتى مشغولند و به آوازهاى مرغان گوش مىدهند .
عبارت « فاكهون » كه « فكهون » نيز خوانده شده است به يك معنا هستند ، يعنى اهل بهشت متنعّمند و لذّت مىبرند و به اين معناست كلمهء : فاكهه ، زيرا به چيزهايى گفته مىشود كه باعث لذّت و سرور مىشود .
بعضى گويند : مقصود اين است كه اهل بهشت شاد و خوشحالند و از نعمتهايى كه در آن هستند تعجّب مىكنند اين كلمه : فاكهه ، از مادّهء « فكاهة » است كه به معناى مزاح و سخنان خوش و دلنشين است .
هُمْ وَ أَزْواجُهُمْ فِي ظِلالٍ عَلَى الْأَرائِكِ مُتَّكِؤُنَ
؛ ضمير « هم » ممكن است مبتدا و يا تأكيد براى ضمير در « شغل » و « فاكهون » باشد ، بنا بر اين كه همسرانشان هم با آنها ، در برخوردارى از نعمتها و شاديها و تكيه زدن بر تخت زير سايهها ، شريك باشند .
كلمهء « ظلال » به صورت ظلل كه جمع : ظلّه ، است نيز خوانده شده است .