قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ
؛ تكرار اين آيه به اين سبب است كه آيهء اولى دربارهء كافران و خطاب به آنها بوده است و آيهء دومى براى پند و اندرز مؤمنان است . و گويا خداوند مىفرمايد : بىنيازى و ثروت كافران به خاطر كرامت و خوبى آنها نيست ، ولى ثروت مؤمنان ، در صورتى كه در راه خدا انفاق كنند ، ممكن است باعث سعادت و خوشبختى آنان شود ، دليل بر اين معنا اين آيه است كه خدا مىفرمايد :
وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ
؛ آنچه را كه شما انفاق كنيد خدا عوضش را مىدهد و جاى آن را براى شما پر مىكند ، يا در اين دنيا به وسيلهء زياد كردن نعمتها و يا در آخرت به ثوابى كه پيش از آنها ذخيره مىشود .
وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلائِكَةِ أَ هؤُلاءِ إِيَّاكُمْ كانُوا يَعْبُدُونَ
؛ غرض سؤال از فرشتگان اين است كه ضمن گفتگو و سؤال و جواب ، فرشتگان حقيقت را بگويند و بدين وسيله كافران بيشتر و شديدتر ملامت و سرزنش مىشوند و اين گونه بيان براى شنونده هم لطفى دارد و هم زجرى براى اين كه عليه او گفته مىشود . و مانند اين مورد است اين آيه كه خداوند به حضرت عيسى مىفرمايد :
يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَ أُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ
؛ « خداوند به عيسى بن مريم مىگويد :
آيا تو به مردم گفتى كه من و مادرم را دو خدا و معبود ، غير از خداى جهان ، اختيار كنيد ؟ » ( مائده / 116 ) .
قالُوا سُبْحانَكَ أَنْتَ وَلِيُّنا مِنْ دُونِهِمْ
؛ واژهء « ولىّ » در اين جا به معناى موالات است و موالات از باب مفاعله و از مادهء « ولى » مشتقّ است و به معناى قرب و نزديك بودن است . چنان كه معادات از باب مفاعله از مادّه عدواء و به معناى بعد و دورى است .
و لفظ « ولىّ » هم به نزديك شونده ( موالى اسم فاعل ) و هم به نزديك شده ( موالى اسم مفعول ) هر دو گفته مىشود . و مقصود اين است كه فرشتگان مىگويند آن كسى را كه دوست داريم و به او نزديك مىشويم تو هستى نه آنها ، زيرا هيچ گونه