باز نداشتيم و از يكديگر جداشان نكرديم .
فَلا تَعْجَلْ عَلَيْهِمْ
؛ پس براى هلاكت و از بين بردن آنها شتاب مكن كه زود از شرّشان راحت شوى .
إِنَّما نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّا
؛ فاصلهء ميان تو و هلاكت آنها چند روز اندك بيش نيست . از ابن عباس نقل شده است كه وقتى اين آيه را خواند گريست و گفت : آخر العدد خروج نفسك آخر العدد فراق اهلك آخر العدد دخول قبرك : ( اى انسان ) آن گاه كه عدد نفسهايت به آخر مىرسد ، جانب از تو گرفته مىشود و هنگامى است كه بايد از اهل و خانواده جدا شده و به خانهء قبر وارد شوى . ابن سمّاك گفت وقتى كه نفسها به شماره افتد و كمك بدانها نرسد پس چه زود به آخر مىرسند .
يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ . . .
؛ متّقيان را با تعظيم ياد كرده است كه آنها به حالت اجتماع به سوى پروردگارشان مىروند ، خداوندى كه آنها را در رحمت خود فرو برده - چنان كه عدّهاى از مهمانان بر پادشاهى وارد مىشوند - در حالى كه اميدوار فضل و رحمت او هستند . و از كافران چنان ياد كرده است كه با خوارى و اهانت به طرف آتش رانده مىشوند مثل شترهاى تشنه كه به سوى آبشخور رانده مىشوند .
لا يَمْلِكُونَ الشَّفاعَةَ
؛ مقصود از ضمير جمع ( واو ) « عباد » است كه از دو كلمهء متقين و مجرمين بدست مىآيد و من اتّخذ بدل از « عباد » مىباشد و جايز است كه « واو » علامت جمع باشد نه فاعل ، بنا بر لغت اكلونى البراغيث و « من اتّخذ » كه به معناى جمع است فاعل باشد و نيز ممكن است « من اتّخذ » در محل نصب و جانشين مضاف مقدّر باشد يعنى در اصل : الّا شفاعة من اتّخذ بوده و معناى آيه اين مىشود كه بندگان مالك اين نيستند كه مورد شفاعت قرار گيرند ، مگر شفاعت كسانى را كه نزد خدا عهدى گرفتهاند و منظور از اتخاذ عهد اين است كه اظهار ايمان و اقرار به وحدانيت خدا و تصديق پيامبران و اولياى او بنمايند ، و بعضى گفتهاند معناى آيه اين است كه شفاعت نمىكنند مگر كسانى كه خداوند رحمان اجازهء