آخرت شفيع آنان باشند . « كلّا » ، كلمهء ردع و انكار است و خداوند با اين سخن ، عزّت و شرافتى را كه كافران از بتها براى خود مىپندارند ، ردّ مىكند .
« سَيَكْفُرُونَ »
منظور از ضمير ( جمع ) آلهه ، است يعنى در آيندهء نزديك آن خدايان دروغين ، عبادت پيروان خود را منكر مىشوند و مىگويند : به خدا قسم شما ( هرگز ) ما را عبادت نكردهايد . چنان كه جاى ديگر مىفرمايد : « زمانى كه مشركان ، آنها را كه شريك خدا مىدانند ببينند مىگويد : خدايا اينها شركايىاند كه ما آنها را بجاى تو مىخوانديم ، پس خدايان آنها اين گفته را از آنها ردّ مىكنند و مىگويند : شما دروغگو هستيد » ( نحل / 89 ) .
ممكن است ضمير فاعل را به مشركين برگردانيم ، يعنى روز قيامت مشركان پرستش غير خدا را انكار مىكنند . مثل آيهء :
« وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ »
؛ « سوگند به خداوند پروردگارمان كه ما مشرك نبودهايم » . ( انعام / 23 ) .
وَ يَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا
؛ بتها ( در قيامت ) عليه پيروان خود خواهند بود . اين جمله در مقابل « لهم عزا » مىباشد و مقصود از ضدّ ، ضدّ عزّت است كه ذلّت و خوارى است ، يعنى بتها بر خلاف مقصود مشركان ( در قيامت ) مايهء ذلت آنها خواهند بود ، نه مايهء عزّتشان ، يا اين كه بتها عليه بت پرستان ، ياور يكديگر خواهند بود و اين ، در صورتى است كه ضد به معناى عون ( ياور ) باشد ، زيرا بتها به كمك يكديگر به دشمنى عليه بت پرستان برخيزند . اين كه عزّ و ضد را مفرد آورده نه جمع به سبب آن است كه بتها در ملحق شدن به يكديگر و توافقشان به منزلهء شىء واحد هستند چنان كه از معصوم نقل شده : و هم يد على من سواهم ( آنها [ مسلمانان ] در مقابل ديگران به منزلهء يك دست مىباشند ) .
. . . تَؤُزُّهُمْ أَزًّا
؛ شياطين ، كافران را از اطاعت خدا باز داشته به معصيت مىكشانند و به نافرمانى وادارشان مىكنند ، و با وسوسههاى خود آنها را مىفريبند . معناى آيه آن است كه ما ، شياطين و كفّار را به حال خود رها كرديم و به جبر آنها را ( از گناه )