أَنْ يَسْبِقُونا
، كه از ما پيشى بگيرند و ما را عاجز كنند . مقصود اين است كه مجازاتهاى الهى دامن آنها را خواهد گرفت . و مانند اين مورد است كه آيهء
وَ ما هُمْ بِمُعْجِزِينَ
، « آنها نمىتوانند بر قدرت حق پيروز شوند » ( زمر / 51 ) .
أَمْ حَسِبَ
، حرف « أم » منقطعه است كه به معناى اضراب است يعنى اين گمان از گمان اوّلى باطلتر و فاسدتر است ، زيرا آنها گمان مىكردند كه به خاطر ايمانشان امتحان نمىشوند ، و اينها فكر مىكنند كه به علّت كفر و عصيانشان مجازات نمىشوند .
ساءَ ما يَحْكُمُونَ
، بدند كسانى كه اين چنين حكم مىكنند ، يا بد حكمى است آن حكمى كه آنها كردهاند و در اين صورت مخصوص به ذمّ حذف شده است .
لِقاءَ اللَّهِ
، اين عبارت مثلى است براى ديدن پاداش و زنده شدن و رسيدگى به حساب در قيامت . خدا اين حالت را به حالت بندهاى مثال زده است كه پس از مدّت مديدى به ملاقات مولا و آقايش مىآيد و آقايش هم كاملا مىداند كه او چه كارهايى انجام داده است ، بنا بر اين در صورتى كه از او راضى و خشنود باشد با خوشرويى و خوش آمد گويى با او روبرو مىشود و يا در صورت نارضايتى و خشمگينى بر عكس آن با او بر خورد مىكند . پس مقصود اين است كه هر كس اميد به اين حالت را دارد و آرزو مىكند كه خداوند با خوشى و كرامت با او برخورد كند .
فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لَآتٍ
، « بداند كه مدّت خدا كه همان مرگ است ، ناگزير مىآيد بنا بر اين بايد به كارهاى نيك و آنچه آرزوهاى او را بر آورده و او را به خدا نزديك مىسازد اقدام كند . برخى گويند لفظ « يرجو » به معناى : يخاف مىباشد .
وَ مَنْ جاهَدَ
، كسى كه با دشمنان دين ، به خاطر زنده كردن دين جهاد كند و همچنين با نفس خويش كه دشمنترين دشمنان است ، ستيزه كند به خاطر خويش و به نفع
هامش
حضرت فرمود : پس گفتهء خدا كه فرمود :الم أَ حَسِبَ النَّاسُچه خواهد شد ؟