است همانطور كه لباسهاى ( معمولى ) به اندازه اشخاص بريده مىشود . و به همين معناست :
سَرابِيلُهُمْ مِنْ قَطِرانٍ
؛ « جامههاى آنها را از آتش است » ( ابراهيم / 49 ) .
« حميم » : آب داغ : ابن عبّاس مىگويد : اگر قطرهاى از آن بر تمام كوههاى دنيا بيفتد همه را ذوب مىكند .
« يصهر » : با آن آب داغ رودهها و آنچه در داخل شكم دارند مانند پوستها و ظاهر بدنشان ، ذوب مىشود .
« مقامع » : تازيانهها .
كُلَّما أَرادُوا
؛ هر گاه سعى مىكنند كه از شدّت اندوه از دوزخ خارج شوند و خارج مىشوند ، باز به آن ، برگشت داده مىشوند . حسن بصرى مىگويد : آتش جهنّم با شعلههاى خود چنان بر بدنهاى آنها مىزند كه آنها را به آسمان بلند مىكند و در همان بالا چنان با تازيانههاى آتشين بر آنها زده مىشود كه در فاصلهء هفتاد سال به ته جهنّم مىافتند و به ايشان گفته مىشود :
ذُوقُوا عَذابَ الْحَرِيقِ
: بچشيد عذابى سخت را كه از آتش پراكنده و بسيار سوزنده تشكيل شده است .
و لؤلؤءا به نصب قرائت شده كه مفعول ( دوم ) براى فعل محذوف است يعنى و يؤتون لؤلؤا .
« وَ هُدُوا »
: اهل بهشت را خداوند هدايت كرده تا بگويند : سپاس خدايى را كه وعدهاش را در بارهء ما درست فرمود و ما را به سوى بهشت هدايت كرد .
« الحميد » : منظور خداست كه بواسطهء نعمتهايش نسبت به بندگان شايان ستايش و حمد مىباشد . « اساور » جمع « اسوار » كه خود به سه طريق خوانده مىشود : اسوار ، سوار و سوار .
[ سوره الحج ( 22 ) : آيات 25 تا 30 ]
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ الَّذِي جَعَلْناهُ لِلنَّاسِ سَواءً الْعاكِفُ فِيهِ وَ الْبادِ وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ ( 25 ) وَ إِذْ بَوَّأْنا لِإِبْراهِيمَ مَكانَ الْبَيْتِ أَنْ لا تُشْرِكْ بِي شَيْئاً وَ طَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَ الْقائِمِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ ( 26 ) وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالاً وَ عَلى كُلِّ ضامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ ( 27 ) لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ وَ يَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُوماتٍ عَلى ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعامِ فَكُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْبائِسَ الْفَقِيرَ ( 28 ) ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ ( 29 )
ذلِكَ وَ مَنْ يُعَظِّمْ حُرُماتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَ أُحِلَّتْ لَكُمُ الْأَنْعامُ إِلاَّ ما يُتْلى عَلَيْكُمْ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ ( 30 )