خورشيد و ماه و ستارگان و كوهها و درختان و جنبندگان و بسيارى از مردم ، ولى بسيارى كه ابا دارند فرمان عذاب در بارهء آنها حتمى است و هر كس را كه خدا خوار سازد كسى او را گرامى نخواهد داشت آرى خداوند آنچه را بخواهد انجام مىدهد . ( 18 )
تفسير :
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ . . . .
؛ در اين آيه بر هر دو جزء جملهء حرف « ان » داخل شده :
( مبتدا :
إِنَّ الَّذِينَ
، و جملهء خبر :
إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ
) تا تأكيد بيشترى را برساند ، مثل شعر جرير :
ان الخليفة ان اللَّه سربله * سربال ملك به ترجى الخواتيم :
( بدرستى و راستى خداوند به خليفهء جامهء رياستى پوشانده است كه عواقب نيك از آن اميد برده مىشود ) .
« يفصل » : فصل به معناى تشخيص دادن ميان اهل حقيقت و اهل باطل ، يا به معناى داورى ميان آنهاست .
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ
؛ در اين آيه خداوند اطاعت اين اشيا ( خورشيد و ماه و ستارگان و . . . ) را از فرمان او در كارهايى كه خود در آنها پديد آورده و آنان را در تسخير خود قرار داده ، از باب تشبيه به كارهايى كه فرد مكلّف انجام مىدهد ، سجده ناميده است ، زيرا هر گونه خضوع در درجهء پايينتر از سجده قرار دارد .
وَ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ
؛ و بسيارى از انسانها سجده مىكنند ، سجده اطاعت و عبادت و بعضى گفتهاند : يعنى بسيارى از مردم آن گاه كه او را به يگانگى مىستايند و اطاعتش مىكنند مستحق اجر و پاداشاند .
وَ كَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذابُ
؛ و بسيارى مستحقّ كيفرند ، چون او را سجده نكرده و به يكتايى نستودهاند .
وَ مَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ
؛ و آن كسى را كه خدا خوار كند و شقاوت و بدبختى