را وفا كنيم و ما حتما آن را انجام دهيم . ( 104 )
و ما ، در زبور پس از تورات نوشتهايم كه زمين را بندگان صالحمان به ارث مىبرند . ( 105 ) .
تفسير :
إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ
؛ شما خود و آنچه غير از خدا كه آن را عبادت مىكنيد ، آتشگيرهء جهنّم هستيد .
مقصود از جملهء :
وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ
، ممكن است بتها و شياطين باشند ، زيرا بت پرستان با پيروى كردن از شياطين به منزلهء بندگان آنها مىباشند .
فايدهء اين كه خداوند بت پرستان را با بتهايشان قرين ساخته و با هم ذكر كرده ، آن است كه چون اميد داشتند كه نزد خدا برايشان شفاعت كنند ، اين جا كه كار بر عكس شده ( و با عقوبتى كه خدا براى آنها ذكر كرده ) خلاف انتظارشان حاصل شده ، چيزى نزد بت پرستان مبغوضتر از اين معبودهاى باطلشان نيست . حصب جهنم : يعنى آتشگيره و هيزم دوزخ .
« الْحُسْنى »
( صفت تفضيلى مؤنّث ) و در اين جا مقصود نيكوترين صفت است كه عبارت از سعادت و يا مژدهء ثواب و يا توفيق براى اطاعت ( از خداوند ) مىباشد .
لا يَسْمَعُونَ حَسِيسَها وَ هُمْ فِي مَا اشْتَهَتْ . . .
؛ « حسيس » : صدايى است كه به حسّ در مىآيد و شهوت به معناى لذّت طلبى نفسانى است : اشتهى شهوة ، در پى لذّت رفت .
لا يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ
؛ بعضى لا يحزنهم ( از باب افعال ) خواندهاند و در معناى كلمهء الفزع الأكبر چند قول ذكر شده است :
الف : مقصود آخرين [ دومين ] نفخه در صور است ؛ مثل آيهء
يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ
. . . ؛ « روزى كه در صور دميده شود ، هر كس در آسمانها و زمين است به هراس در مىآيد » ( نمل / 89 ) .
ب : حسن بصرى مىگويد : هنگامى كه به دوزخيان امر مىشود تا به آتش در آيند .