يارى مىشوند ( در وقوع آن ، شتاب نمىكردند ) . ( 39 )
بلكه ناگهان به سويشان آيد و مبهوتشان سازد پس نتوانند آن را ردّ كنند و مهلت نيابند . ( 40 )
تفسير :
أَ هذَا الَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ
؛ به ياد چيزى بودن ، گاهى به خوبى است و گاهى به بدى و هر گاه قرينهء حاليه دلالت بر يكى از اينها كند ، بطور اطلاق آورده مىشود ، مثلا به شخصى مىگويى : شنيدم فلانى از تو ياد مىكرد .
حال اگر آن شخص دوست باشد ، ياد او مدح و ثناست ، امّا اگر دشمن باشد عيب جويى و مذمّت است . و آيهء مورد بحث يعنى : آيا اين است كسى كه خدايان شما را ( به بدى ) ياد مىكند ؟ و نيز آيهء
سَمِعْنا فَتًى يَذْكُرُهُمْ
. . . ؛ « شنيديم جوانى را كه از بتها ( به بدى ) ياد مىكند » از قسم اخير ( مذمّت و بدگويى ) است و مقصود اين است كه بت پرستان خدايان خود را به صفاتى كه شايستهء آن نبودند ياد مىكردند مثلا مىگفتند : اينها ما را شفاعت مىكنند و ( بر كارهاى ما ) گواه هستند و چون پيامبر آنان را به توحيد دعوت مىكرد و بر خدايانشان عيب مىگرفت ، اين را نمىپسنديدند ، از اين رو در بارهء پيامبر چنين مىگفتند .
وَ هُمْ بِذِكْرِ الرَّحْمنِ هُمْ كافِرُونَ
؛ آنها به وحدانيتى كه واجب است خدا به آن نام برده شود كافرند و خدا را قبول ندارند . بنا بر اين خود آنها از تو سزاوارترند كه مورد استهزاء واقع شوند ، چون آنها پيرو باطلند و تو بر حقّى .
جمله
« أَ هذَا الَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ »
در محل نصب است به يكى از دو وجه زير :
الف : بدل از « هزوا » كه منصوب و به معناى كفر است .
ب : جانشين حال محذوف و مقول قول است ، يعنى : قائلين : در حالى كه مىگويند :
« أَ هذَا الَّذِي . . . »
.
فَلا تَسْتَعْجِلُونِ
؛ بت پرستان در فرا رسيدن عذاب خدا عجله مىكردند و مىگفتند