قبيح از او سر نمىزند .
« وَ هُمْ يُسْئَلُونَ »
امّا از ديگران سؤال مىشود ، چرا كه آنها مملوك و بندهء اويند و كار نيك و زشت از آنها سر مىزند ، پس آنها سزاوارند ، كه كارهايشان مورد بازخواست واقع شود و به آنها گفته شود چرا اين كار را انجام داديد يا انجام نداديد .
أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً
؛ دليل تكرار اين جمله ، بزرگ شمردن گناه و كفر مشركان مىباشد .
قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ
؛ اى پيامبر به آنها بگو : دليلتان را بياوريد ، خواه از راه عقل ثابت شود يا از طريق وحى رسيده باشد ، زيرا در هيچ كتابى از كتابهاى آسمانى قبل نمىبينيد مگر اين كه در آنها دعوت به توحيد و نهى از شرك شده است .
هذا ذِكْرُ مَنْ مَعِيَ
؛ اين قرآن ، پندى است براى امت من و براى كسانى كه پيش از من بودهاند از امّتهاى پيامبران قبل كه بعضى به واسطهء ايمان آوردن نجات يافته و برخى به خاطر كفرشان هلاك شدهاند . امام صادق عليه السّلام مىفرمايد : منظور از « من معى » كسانى است كه در زمان پيامبر صلى اللَّه عليه و آله بودند و كسانى كه بعد از خواهند آمد ، و مقصود از : ذكر من قبلى ، انسانهاى پيش از آن حضرت مىباشند .
بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ
؛ در اين قسمت از آيه خداوند مشركان را به جهل و نادانى نكوهش كرده و فرموده است : بلكه بيشتر آنان حق را نمىشناسند و به اين دليل از تأمل و انديشيدن در آن رو گرداندند .
وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ
؛ اين فعل يوحى نيز قرائت شده و اين آيه تقرير كنندهء آيات توحيدى قبل از خودش مىباشد .
وَ قالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمنُ وَلَداً
؛ آنهايى كه گفتند خداوند رحمان داراى فرزندانى است ، قبيلهء خزاعه مىباشند كه گفتند فرشتگان دختران خدايند ، امّا خداوند ذات خود را از آن پاك دانسته و فرموده است :
بَلْ عِبادٌ مُكْرَمُونَ »
آنها بندگان ( خدا ) هستند ، و صفت بندگى با فرزندى منافات دارد و سپس با لفظ « مكرمون » آنها را