مىشوند .
مىتوان گفت : «
وَ ما يَتَّبِعُ
» استفهامى است ، يعنى چه چيز را پيروى مىكنند .
بنا بر وجه اخير شركاء منصوب به فعل يدعون و بنا بر وجه اوّل به فعل « يتّبع » مىباشد و حقيقت معناى جمله اين است : و كسانى كه غير خدا را شريك خدا مىدانند شريك را پيروى نمىكنند ، يكى از دو كلمهء « شركاء » ، به دليل قرينه حذف شده است . و مىتوان گفت : ما ، موصول و عطف بر « من » و تقدير آن چنين است .
و للَّه ما يتبعه الذين من دون اللَّه شركاء ؛ « شريكهايى را هم كه مىخوانند ، از آن خدايند . » پس از آن كه خداوند شريكهاى مشركان را ردّ مىكند و آنها را به عظمت و بزرگى نعمتهاى خود متوجه مىسازد مىفرمايد :
جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ
: خداوند شب را تاريك و روز را روشن قرار داد تا اين كه آنها در شب سكونت و آرامش يابند و در روز براى طلب معاش و روزى خود ، راه تلاش را دريابند . سبحانه : خداوند با اين سخن خود را از گرفتن فرزند تبرئه و تنزيه مىفرمايد .
هُوَ الْغَنِيُّ
؛ اين عبارت علت براى نفى ولد است ، زيرا هيچ چيز و هيچ كس طلب فرزند نمىكند مگر به خاطر نياز و احتياجى كه به آن دارد و كسى را كه نياز و احتياج نباشد فرزند نيز نخواهد بود .
لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
؛ چون همه چيز ملك اوست پس نيازى به آن ندارد كه يكى از آنها را فرزند خود قرار دهد .
إِنْ عِنْدَكُمْ مِنْ سُلْطانٍ
؛ شما را هيچ دليل و برهانى براى اين گفتارتان نيست . او چون از مشركين در برابر گفتارشان نفى حجت كرد ، آنها را نادان به حساب آورد . و به اين ترتيب نشان داد كه هر گفتار بدون دليل و برهان ، جهل است ، نه علم و دانش .
إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ
؛ كسانى كه با نسبت دادن فرزند به خدا به او افترا مىبندند .
مَتاعٌ فِي الدُّنْيا
؛ اين افترايشان بهرهاى اندك و سود كمى در دنياست ، كه به دنبالش