آنان را از كارهاى خلافشان بازدارى ، بگذار بخورند و از دنيا و لذّتهايش بهرهمند شوند ، و آرزوهاى نابجايشان آنان را از پيروى تو باز مىدارد .
فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ
؛ آنها به زودى به كردارهاى زشت خود پى خواهند برد . اين عبارت اشاره به اين است كه موعظه و نصيحت براى آنان سودى ندارد و پند و اندرز در آنان اثر نمىگذارد ، و نيز براى اتمام حجّت و مبالغهء در انذار است .
إِلَّا وَ لَها كِتابٌ
؛ جملهء استثناء صفت براى قريه است و بر طبق قاعدهء نحوى ميان « الّا » و « لها » فاصلهء به « واو » جايز نيست . مثل :
وَ ما أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا لَها مُنْذِرُونَ
؛ « ما اهل هيچ آباديى را هلاك نكرديم مگر اين كه براى آنها بيم دهندگانى بود » . ( الشعرا / 208 ) ولى اين فاصله به منظور تأكيد در اتّصال صفت به موصوف است ، چنان كه در جملهء حاليه مىگويند : جاءني زيد عليه ثوب ، و جاءني و عليه ثوب . « كتاب » به معناى مكتوب و چيزى است كه نوشته شده و مقصود از كتاب معلوم مدّت معينى است كه در لوح محفوظ ، براى هر ملتى تعيين شده چنان كه در آيهء بعد ، « اجل » به جاى كتاب آمده است .
ما تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ أَجَلَها وَ ما يَسْتَأْخِرُونَ
؛ هيچ امّتى بر اجلى كه برايش معيّن شده پيشى نمىگيرد ، و از آن تخلّف هم نمىكند .
« امت » در اين آيه ، نخست به اعتبار لفظ ، مؤنّث آمده ( به دليل فعل تسبق ) و سپس به اعتبار معنا مذكّر گرفته شده ( به دليل ،
وَ ما يَسْتَأْخِرُونَ
) و از فعل دوم ، عنه حذف شده است .
يا أَيُّهَا الَّذِي نُزِّلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ
؛ اين نداى كافران به پيامبر از روى استهزا و مسخره بود ، چنان كه فرعون به خدا پرستان گفت :
إِنَّ رَسُولَكُمُ الَّذِي أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ لَمَجْنُونٌ
؛ « همانا پيامبرى كه براى شما فرستاده شده ديوانه است » ( شعرا / 26 ) مقصود از آيهء مورد نظر اين است : اى محمّد صلى اللَّه عليه و آله تو حرف ديوانگان را مىگويى زيرا ادّعا مىكنى