براى اين كه مورد شماتت دشمنان قرار نگيرد ، چنان كه شاعر مىگويد : صبر من براى شماتت كنندگان است كه به آنها بنمايانم كه در برابر حوادث روزگار متزلزل نمىشوم و از پا در نمىآيم . « 1 »
وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ . . .
؛ از آنچه آنها را روزى كردهايم انفاق مىكنند كه منظور روزى حلال است ، زيرا حرام ، رزق به حساب نمىآيد و به خدا هم نسبت داده نمىشود . «
سِرًّا وَ عَلانِيَةً
» نهان و آشكارا ، تقديم قيد اوّل ناظر به انفاق مستحبّ است كه فضيلت در پنهان بودن آن است ؛ امّا انفاقهاى واجب بهتر است كه آشكار باشد تا گمان به ترك واجب منتفى شود .
وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ
؛ با انجام دادن كارهاى نيك بديها را مىزدايند ، چنان كه در حديث وارد شده است : بعد از هر گناه حسنهاى انجام ده تا آن را محو سازد . « 2 » ابن عبّاس مىگويد معناى آيه اين است : با سخنان نيكو حرفهاى بد ديگران را ردّ مىكنند . از حسن بصرى نقل شده است كه وقتى ديگران آنان را محروم كنند آنها عطا كنند و اگر مورد ستم واقع شوند عفو و گذشت كنند و اگر با آنها قطع رابطه شود به پيوندند .
أُولئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ
؛ پاداش آنان بهشت است زيرا بهشت سرايى است كه خدا اراده كرده تا فرجام دنيا و محل بازگشت اهلش باشد «
جَنَّاتُ عَدْنٍ
» بدل از «
عُقْبَى الدَّارِ
» است . « آباء » جمع آب است و مقصود پدر و مادر هر يك از آنها ، و گويا چنين گفته « من آبائهم و امّهاتهم » . خداوند سبحان بخشى از پاداش بندهء مطيعش را ، خوشحالى او ، به ديدن بستگان و خانواده و ذريّهاش و ملحق ساختن آنها را به وى در بهشت قرار داده است .
هامش
( 1 ) -و تجلدى للشّامتين أريهم * انّى لريب الدهر لا أ تضعضع .( 2 ) - أتبع السّيئة الحسنة تمحها .