حرف : « من » در جملهء
وَ مِمَّا يُوقِدُونَ
، براى ابتداى غايت است يعنى از آتش افروختن بر فلز ، موادّ كدر سوخته ، مانند كف بر روى آب به وجود مىآيد . و يا براى تبعيض مىباشد ، يعنى بعضى از آن مثل كف روى آب است .
« رابى » : از ربو به معناى بلندى ، و منظور حبابهايى است كه بر روى آب قرار دارد .
« جفاء » : پراكنده ، جفأه السّيل ، يعنى سيلاب او را پرت كرد ؛ و جفأت القدر بزبدها :
وقتى است كه ظرف آب در حال جوشش كف آب را به اطراف پرت مىكند .
فعل « يوقدون » با « يا » و « تا » هر دو قرائت شده ( مردم يا شما ، آتش بر آن مىافروزيد ) .
لِلَّذِينَ اسْتَجابُوا . . .
؛ « لام » متعلّق به « يضرب » است ؛ يعنى اين چنين ، خداوند مثالها مىزند ، هم براى كسانى كه به نداى خدا پاسخ مثبت دادهاند و آنها مؤمنانند ، و هم براى كسانى كه دعوت او را اجابت نكردند و آنها كافرانند و دو مثال براى دو گروه ذكر شده است و « حسنى » صفت براى مصدر استجابوا است و تقدير آن استجابوا الاستجابة الحسنى ؛ است .
لَوْ أَنَّ لَهُمْ
اين جمله آغاز سخنى در مورد كيفرى است كه براى غير اجابت كنندگان آماده كرده است ، و برخى گفتهاند : با جملهء «
كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ
» سخن تمام است و قسمت بعد ، جملهء مستأنفه است به اين طريق كه « الحسنى » مبتدا ، و «
لِلَّذِينَ اسْتَجابُوا
» خبر آن و معناى آيه اين است : براى آنان كه امر پروردگارشان را اجابت مىكنند پاداش نيكوست كه همان بهشت مىباشد ، «
وَ الَّذِينَ لَمْ يَسْتَجِيبُوا
» مبتدا ، و خبر آن ، « لو » و ما بعد آن مىباشد . مراد از سوء الحساب ، دقّت و مناقشه در حساب است ولى نخعى مىگويد : مراد آن است كه تمام گناهان آنها به حساب مىآيد ، به طورى كه هيچ چيز از آن آمرزيده نشود . از امام صادق عليه السّلام روايت شده كه فرمود : منظور اين است كه كار نيكى از آنان پذيرفته نمىگردد و گناهى بخشوده نمىشود .