علت نفوذ مواعظ امثال سعدى :
چرا در پندهاى سعدى و مولوى و امثال اينها اثر و نفوذ خاصى است ؟ زيرا متكى به عقيده و ايمان است ، يعنى اولًا خود گوينده داراى ايمان بوده است و ثانياً متكى به منطق ايمان است .
داستان « طهّرنى » :
در صدر اسلام مسجد و نماز و قضاوت و جهاد و اصلاح امور اجتماعى همه با هم توأم بود ، تشكيلات طويل و عريض نبود اما نتيجه و اثر بود . زن يا مردى مىآمد [ و مىگفت : ] يا رسول الله طهّرنى .
هرچه رسول خدا يا على مرتضى مىخواستند به بهانه اى آن را رد كنند ، او نمىپذيرفت . رجوع شود به اخبار مربوط به اين مطلب در كافى جلد 7 ، صفحات 186 - 188 .
از جمله مسائل مربوط به عدالت اجتماعى مسئلهء نفوذ سريع و عميق و گسترش عجيب اسلام است .
راجع به اينكه علل اين امر چيست ، از چند جهت بايد بحث كرد :
الف . اسلام چگونه و تحت چه شعارى و با ارائهء چه هدفى عرب متفرق متشتت وحشى را جمع كرد و وحدت داد و از آنها نيرويى عظيم به وجود آورد كه نه تنها غير عرب نتوانست در برابر آنها مقاومت كند ، خود اعراب نيز در برابر اين نيرو تاب مقاومت نداشتند ؟
ب . نيروى اعراب در اثر اتحاد و ايمان به هر درجه باشد ، جاى اين سؤال هست : بالاخره آنها جماعت محدودى بودند ، چگونه شد كه دو امپراطورى بزرگ جهان آن روز در آنِ واحد از آنها شكست خوردند ؟ آيا اين دو امپراطورى دچار ظلم و فساد بودند يا نه ؟
ج . چگونه شد كه ملل مغلوب با اينكه طولى نكشيد كه نيروى نظامى اعراب رو به ضعف نهاد و با اينكه از ناحيهء حكومتهاى اموى و عباسى رنج مىديدند ، نسبت به خود اسلام و نسبت به قرآن وفادار ماندند ؟ با آنكه توانستند نيروى نظامى اعراب را درهم بكوبند و در جنگ ابومسلم و سپاه اموى آنها را درهم كوبيدند ، فكر اينكه طوق اطاعت قرآن را از گردن دور كنند به دماغشان نيامد . همهء كوشش آنها
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 275
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٧٥