مغلوب رفتار كردند كه در دنيا نه سابقه دارد و نه لاحقه ، و لهذا دل ملل مغلوب را به دين خود جذب كردند و حتى مظالم حكام ستمگر اموى و عباسى نتوانست مردم را از اسلام منصرف و منحرف كند .
نظر ملل مغلوب دربارهء آنها اين شد كه اعراب با خود مسلك و آيينى آوردهاند كه بهترين آيينهاى زندگى است ، الَّا اينكه حكام عرب لياقت اين آيين را ندارند . لهذا حساب مسلك و آيين را از حساب مردم عرب جدا كردند .
از اينجا مىتوان فهميد كه چقدر بىانصافى و ظالمانه است كه انسان فتوحات اسلامى را تحت عنوان حملهء عرب ذكر كند و آن را با حملهء اسكندر و مغول مقايسه كند . اسكندر و مغول فقط حمله كردند ، آنها يك نهضت فكرى و عقيدتى و اخلاقى و قانونى نداشتند ، لهذا زود هم تحليل رفتند . اما فتوحات اسلامى مولود يك نهضت اجتماعى و فكرى عظيمى بود كه افكار را تحت تأثير خود مىگرفت .
از اول چرا اسلام امثال سلمان و صهيب و بلال را مجذوب خود كرد ؟
زيرا آنها مىدانستند كه با يك جنبش عربى روبرو نيستند ، با يك نهضت بشرى روبرو هستند . داستان سلمان و قريش كه در مجلسى مفاخره مىكردند ( ورقهء اسلام و افتخار به نسب ) خوب اين حقيقت را مىرساند .
يكى از مسائل مربوط به عدالت اجتماعى اسلام ، نفوذ و گسترش اسلام در عضر حاضر است . الآن در ميان اديان جهان تنها اسلام است كه زنده و جاندار است و در حال رشد است . يهوديت كه يك دين نژادى است . مسيحيت با ستاد تبليغاتى عظيم و حيرت آورى كه از لحاظ بودجه ، افراد ، تشكيلات دارد ، مع ذلك هيچ گونه پيشرفتى برايش ملاحظه نمىشود . اين اسلام است كه در آفريقا و شرق اقصى و آمريكاى جنوبى به شكلى و در اروپا و آمريكاى شمالى به شكلى ديگر در حال توسعه و گسترش است .
لوموند نوشته است : 14 ميليون نفر در آفريقا مسلمان شدهاند و
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 277
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٧٧