بيماريها دارد .
از حقايق مسلَّم عصر ما كه نويسندگان جوجه متجدد ما حتى الامكان كوشش دارند آن را كتمان كنند ، اقرار و اعترافى است كه روانكاوان و روان شناسان و علماى معرفة الروح جديد دربارهء تأثير عقايد و اعمال مذهبى در پيشگيرى و در بهبود بيماريهاى روانى كردهاند ، اعم از طرفداران دين و مخالفين دين كه نمونهء آن را در ورقه هاى يادداشت عبادت نمرهء 15 ، نامه هايى كه ميان فرويد و يونگ مبادله شده است ، ذكر كرديم . جوجه متجددين ما آنجا كه سخن از اين رفته كه مقررات خشن مذهبى و قيودى كه مذهب ايجاد كرده موجب بيمارى روانى شده يا تربيتهاى بىدليل مذهب اخلاق تابو ايجاد كرده است ، داد سخن داده و مىدهند در صورتى كه اينها همه در مورد غير اسلام يعنى رياضت طلبىهاى بودايى و مسيحى صادق است .
تمدن همه - چيزساز و همه كس خراب كن :
12 . تمدن جديد همه چيز را درست كرده ، همهء ابزارها را ، وسايل را ، از وسايل رفت و آمد ، ساختمان ، مخابرات ، پوشش ، خوراكى و حتى درسى و تعليمى ، مگر انسانها را كه خرابتر كرده است .
13 . آيا اگر انسان ناقص و بيمار باشد و وسايل كامل و مجهز ، از نظر انسان و سعادت او بهتر است يا انسان درست و كامل باشد ولى وسايل ناقص . مثلًا يك وقت هست انسان معدهء سالم دارد ولى غذاى كافى و خوب ندارد ، يك وقت همه نوع غذا در اختيار دارد ولى معده و روده و كبد سالم ندارد . كداميك ترجيح دارد ؟
رجوع شود به ورقه هاى دين و زندگى .
فلسفهء تشريع عبادات
رجوع شود به تاريخ تمدن ويل دورانت ، جلد مربوط به تاريخ اسلام ( جلد 11 ) ، بحثى كه راجع به نماز و فلسفهء اذان مىكند .