خود را نيز با توجه به موضوع حق اعمال نموده است .
شايد مقصود اين است كه فكر مطلوبيت و اصالت منافع اجتماعى كه مقياس حق و عدالت در انگلستان شناخته شده - با توجه به اينكه جنبه ملى و خصوصى داشته نه جنبه بشرى و عمومى - سبب شده كه به نام حق انواع ناحقيها را انجام دهند ( اين هم يك زيان فكر مليت ) .
صفحه 58 :
مكتب تلفيق نظريه تاريخى و نظريه اجتماعى :
نحله اجتماعى : اين مكتب در فرانسه اهميت زيادى يافته و اگوست كنت فرانسوى بانى و مؤسس اين مكتب به شمار مىرود . عقايد اين مكتب تركيبى از آراء مكتب تاريخى و مكتب مطلوبيت مىباشد عقيده تكامل تاريخى و تحولات زمانى حقوق را از مكتب تاريخى و نظريه تأمين منافع جامعه را از نحله مطلوبيت فرا گرفته با هم تلفيق نمودهاند .
صفحه 59 :
به عقيده اگوست كنت فرد حق ندارد ولى تكليف متوجه اوست و هر فرد تنها اين حق را دارد كه تكليف روزانه خود را انجام دهد . مطابق اين عقيده حقوق فقط متعلق به جامعه بوده و افراد جز تكليف چيزى بر ذمه ندارند . . . بعضى از آنان فرد را در برابر جمع قرار داده و براى هريك حق و تكليفى قرار دادهاند ، چنان كه اسپنسر مىگويد : هرشخص درباره خود آزاد و مختار است به شرطى كه به آزادى متقابل شخص ديگر تخطى نكند .
ولى نبايد اشتباه نمود كه اسپنسر عقيده نامبرده را از لحاظ جامعه اظهار نموده بدين نظر كه صرفه و صلاح جامعه در
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 265
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٦٥