تربيت كودك
1 . در دفتر 89 ، ص 156 ، بحث روزه به مناسبت بحث از اينكه تكرار هر عملى در ملكهء آن عمل مؤثر است ، تكرار ورزش بدن براى نيرومندى ، عمل تيراندازى يا خط نويسى يا موسيقى براى تيراندازى و خطاطى و موسيقيدانى ، تكرار عمل پرهيزكارى ( روزهء سى روزه ) نيز براى ملكهء پرهيزكارى مفيد و مؤثر است ، گفتهايم :
« در بعضى ملل قديم ( مثل اسپارت ) كودكان خود را از كودكى مشق سربازى مىدادند . » براى اين مطلب رجوع شود به تاريخ تربيت ، مثلًا در ايران باستان ، يونان باستان ، مصر باستان ، عرب جاهليت ، عصر جديد .
شاعر مىگويد :
غازيان طفل خويش را پيوست
تيغ چوبين از آن دهند به دست
كه چو آن طفل مرد كار شود
تيغ چوبينش ذوالفقار شود
2 . بعضى خيال مىكنند كه تربيت كودك از زمانى آغاز مىشود كه كودك آمادهء تعليم است ، يعنى تعليم و تربيت را همزمان فرض مىكنند و حال آنكه تربيت چند مرحله مقدم بر تعليم است ، و شايد يك علت تقدم جملهء « * ( يزكيهم » بر * ( « يعلمهم ) * » در آيهء كريمهء قرآن ( با توجه به اينكه مفهوم « * ( يزكيهم ) * » بنا بر آنچه در الميزان آمده يربيهم و ينميهم است ) همين باشد .
اولًا به يك معنى تربيت طفل از دوران جنينى و حتى قبل از جنينى او آغاز مىشود . در دستورهاى اسلامى يك سلسله آداب و مقررات براى قبل از مباشرت و حين مباشرت و دورهء حمل آمده است .
ثانياً آنچنانكه امثال راسل در كتاب در تربيت و ديگران دربارهء روانشناسى كودك گفتهاند ، طفل در دوران شيرخوارگى و قبل از يك ساله شدن هم آمادهء نقش پذيرى و شكل پذيرى و آمادهء برخى بيماريهاى روانى است و لازم است بهداشت روانى او رعايت شود .