عهده برنمى آيد و بايد عامل ترس وارد صحنه بشود ، پس لازم است كه چوب مجازات هم وجود داشته باشد ، چون ترس در وجود همه كس هست و براى نظم اجتماع حتماً بايد از اين عامل استفاده كرد . اين عامل ، هم در عالم هست و هم در جاهل ، هم در بيمار روحى است و هم در سالم روحى ، هم در متمدن وجود دارد و هم در وحشى ، هم در كودك هست و هم در بزرگ .
اما اين عامل را به عنوان اخرالدواء از آن بايد استفاده كرد كه « اخرالدواء الكىّ » . در آن وقتى كه بايد استفاده كرد و اجرا كرد نبايد عواطف انسان در آنجا حكومت كند . در آنجا بايد عقل و منطق نه احساسات آنى حاكم باشد . قرآن كريم مىفرمايد :
* ( الزانية و الزانى فاجلدوا كل واحد منهما مائة جلدة و لاتأخذكم بهما رأفة فى دين الله ان كنتم تؤمنون با لله واليوم الاخر و ليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين . ) * اما حساب مجازات يك حساب است و حساب احساسات فردى كه كينه و عناد باشد يا ترحم و دلسوزى مطلب ديگر است .
چرا بايد احساسات ما مترحّمانه و دلسوزانه باشد ؟ براى اينكه [ عمل او ] ناشى از بيچارگى و ضعف است . پس خود ما بايد قوى و بزرگ و بزرگوار باشيم . قرآن كريم مىفرمايد :
* ( لقد جائكم رسول من انفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رؤف رحيم . ) * خاصيت روحيهء عظيم اين است كه اينطور باشد .
به قول لرد اويبورى در در آغوش خوشبختى ، جلد 2 ، صفحهء 92 :
« مردم همه در حدود خود مانند كودكان نادان ، همچون مريضان
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 420
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٤٢٠