كمك علم و دين عليه عوامل تاريخى و محيطى اقدام مىكند و به كمك علم و دين عليه غرائز خودش قيام و اقدام مىكند .
مسألهء سنن لايتغير :
2 . در قرآن سخن از سنن لايتغير آمده است . يك بحث اين است كه آيا سنن الهى در كل عالم خلقت لايتغير است يا در روابط ميان انسان و نتايج اعمال و رفتارش ؟ و بنا بر وجه دوم ، آيا مجموع جامعه در حكم يك واحد است و افراد مسؤول عواقب سوء اجتماعى ديگران در دنيا هستند ، يعنى آثار سوء و عواقب سوء فقط شامل حال گنهكاران مىشود و يا در مورد گناهان اجتماعى شامل عموم مىشود و مسألهء « * ( وامتازوا اليوم ايها المجرمون ) * » از مختصات قيامت است ؟
طبعاً آيا راست است كه قوم ( واحد اجتماعى ) از نظر قرآن از خود حيات و موت و عمر و عزت و ذلتى دارد ؟
3 . جمله هاى نهج البلاغه در خطبهء قاصعه ( خطبهء 190 ) 4 . كلمات قوم ، قريه ، امت در قرآن :
* ( و اذا اردنا ان نهلك قرية امرنا مترفيها ففسقوا فيها فحق عليها القول . ان الله لايغير ما بقوم حتى يغيروا ما بانفسهم . ذلك بان الله لم يك مغيراً نعمة انعمها على قوم حتى يغيروا ما بانفسهم . فلولا كان من القرون من قبلكم اولوا بقية ينهون عن الفساد فى الارض . و ما كنا معذبين حتى نبعث رسولًا . و ما كان ربك ليهلك القرى بظلم و اهلها مصلحون . و لكل امة اجل فاذا جاء اجلهم . . . افلم يسيروا فى الارض فينظروا . . . ) * 5 . مسألهء ديگر اين است كه آيا بر جامعه از آن جهت كه يك واحد است ، سنت و قانون معينى حكومت مىكند يا نه ؟ يعنى آيا لازمهء اينكه جامعه موجود حقيقى باشد اين است كه اجتماع يك سلسله قوانين خاص داشته باشد و طبعاً بايد آن قوانين شناخته شود تا جامعه شناخته شود ، شناختن قوانين حاكم بر فرد براى شناسايى اجتماع كافى نيست ، همانطور كه شناسايى قوانين حاكم بر هر بسيط
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 402
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٤٠٢