حكومت سيستمهاى مطلوب در جهان ؟
البته نظر ما كه تاريخ آن را تأييد مىكند قسم دوم است . اين مسأله مربوط مىشود به مسألهء محرّك تاريخ و اينكه آيا تاريخ يك موتوره است يا چندموتوره ، و اگر يك موتوره است آن موتور چيست ؟
5 . اسلام از اول دعوت به مبارزهء اعتقادى كرده است ، چون دينِ منطق است . گفته : « * ( ان هذا القران يهدى للتى هى اقوم ) * » ، گفته : « * ( قل هاتوا برهانكم ) * » ، گفته : « * ( ادع الى سبيل ربك بالحكمة . . . » . ) * تاريخ اسلام در عصر پيغمبر و ائمه و در زمان خلفا خصوصاً در دورهء مأمون از اين امر حكايت مىكند .
6 . بديهى است كه درهر جنگى وسايل و ابزار متفاوت است ( 1 ) در يك جا ابزار توپ و تفنگ است و در جايى توليد ارزانتر و مناسبتر و در جايى قدرت بيان و تحت تأثير قراردادن احساسات و در جايى منطق و استدلال اعم از نظرى و فكرى و عملى ، يعنى بهتر از عهده برآمدن در حل مشكلات بشرى ( رجوع شود به ورقه هاى « الاسلام يعلو و لايعلى عليه » ) .
7 . در ورقه هاى « الاسلام يعلو و لايعلى عليه » بحثى مفيد صورت گرفته است كه مقصود از اين برترى كدام است برترى نظامى است يا منطقى و يا عملى ؟ - مراجعه شود .
8 . گاهى شخصى يا ملتى از جنبهء نظامى يا اقتصادى پيروز مىشود و از جنبهء اعتقادى مغلوب ، نظير مغول در حمله به كشورهاى اسلامى و گاهى از هر دو جنبه پيروز مىشود مانند اعراب مسلمان ، خصوصاً از جنبه هاى اعتقادى كه با زوال پيروزى نظامى پيروزى عقيده - كه به قول على عليه السلام « * ( و حملوا بصائرهم على اسيافهم ) * » - محفوظ مىماند . اين خود دليل بر اين است كه اين جنگها همه يك ريشه اى
هامش
( 1 ) و البته ما در عين اينكه ريشهء همهء جنگها را يك چيز نمىدانيم ، مدعى هستيم كه صددرصد و هميشه اين جنگها از هم جدا نيستند .