يك بار ديگر با اصل « خودت را بشناس » روبرو مىشويم و مىفهميم براى تربيت و پرورش انسان باز بايد به اصل « خودت را بشناس » پناهنده شويم ، و چه عالى فرمود على عليه السلام : * ( معرفة النفس اعظم المعارف ) * . مىبينيم كه تمام اصول تربيتى از معرفة النفس بايد استنتاج شود . پس در اينجا نيز نقطهء شروع و نقطهء عزيمت « خودت را بشناس » است .
ج . پرورش برخى استعدادهاى انسان و مهمل گذاشتن برخى ديگر يا مبارزه كردن با آنها ، عدم تعادل ايجاد مىكند و انسان را به صورت موجودى خطرناك درمىآورد .
د . به بيانى كه قبلًا در مورد علم مفيد و غيرمفيد گفتيم ، دانش از عوامل ساخته شدن انسان است نه خودِ ساخته شدن يعنى انسان بايد عالم شود كه به وسيلهء علم ساخته شود و بسازد . نفسِ عالم شدن ، ساخته شدن نيست . ( قابل بحث است . ) ه . بايد بدانيم انسان كه بايد ساخته شود و پرورش داده شود ، چند نوع پرورش يا تغيير بايد در او صورت گيرد تا كامل گردد ؟
پاسخ اين است كه شش نوع : علمى و فكرى ، عاطفى و اخلاقى ، ذوقى و هنرى ، فنى و صنعتى ، عبادى و پرستشى ، اجتماعى و تعاونى .
دربارهء علم و فكر و آگاهى سخن گفتيم . دربارهء « اخلاقى » بايد بگوييم كه دو قسمت است . يكى از نوع تصفيه و تزكيه است كه همانطور كه آب يك چشمه در آغاز صاف و زلال است و بعد خلطها و مزيجها پيدا مىكند و بايد تصفيه شود تا قابل شرب باشد ، انسان نيز نيازمند به تصفيه و تزكيه است . ديگر ، مربوط است به تقويت ارادهء اخلاقى و تقويت عواطف اخلاقى يعنى محبت ، همكارى ، تعاون ، و البته اين قسمت شامل اخلاق اجتماعى يعنى تربيت اجتماعى كه از مهمترين مسائل است نيز مىشود . و اما ذوقى و هنرى و پرورش احساسهاى لطيف ذوقى مثلًا در فصاحت و بلاغت ، عرفان و شناخت زيبايى خلقت ( * ( ان الله جميل يحب الجمال ) * ) مخصوصاً درك زيباييهاى معنوى ، زيباييهاى حيات از قبيل گلها ، مرغهاى زيبا و امثال اينها . و اما فنى و صنعتى مربوط است به فنون و تكنيك هر عصر ، مثلًا تربيت
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 174
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٧٤