دارد و از آنجا به ساير نقاط جهان سرايت كرده و يا يك عقيدهء فلسفى است و مبناى فكرى صحيحى دارد و از همه جا مىتواند ريشه داشته باشد و در همه جا بايد اعمال گردد ؟ .
آيا در تزكيهء نفس بايد چيزى از اعضاى درونى نفس كم شود ؟
نظير بريدن دم در حيوانات و يا ختنه :
2 . پاكيزه كردن نفس يعنى چه ؟ چرا نگوييم هرچه آفريده شده ، پاك آفريده شده و چرا نوعى بدبينى به خلقت داشته باشيم و مگر چه ريشه هايى از شر در خلقت ما وجود دارد كه بايد آنها را درآوريم تا نفس ما پاكيزه شود ؟
3 . رابطهء تزكيه و تهذيب نفس با اصل تكامل و جنگ خير و شر و اينكه براى رسيدن انسان به كمال ، وجود نيروهاى بازدارنده و منحرف كننده لازم است .
آيا تزكيهء نفس موجب هدر دادن وقت و نيروهاست يا موجب تكميل و تقويت آنها و طرد عوامل مزاحم ؟ :
4 . تزكيهء نفس اگر خوب صورت گيرد مستلزم اتلاف نيروهاى بدنى و نفسانى نيست ، موجب تقويت و بهتر استفاده كردن از آنهاست . تزكيهء نفس هندى اين عيب را دارد كه مستلزم اتلاف و به هدر دادن نيروها و استعدادهاى بدنى است ، هرچند نوعى نيروهاى روحى را زنده و تقويت مىكند . اساس رياضتهاى هندى بر اعتقاد به نوعى « من » است كه در زير پرده هاى ضخيم ماده گرفتار است و بايد اين پرده ها را عقب زد تا روح شخصيت واقعى خود را آشكار سازد .
5 . تزكيهء نفس صحيح آن است كه بدون آنكه نيرويى را هدر دهد و تلف كند ، نيروهاى باطنى را آزاد و تقويت كند نظير آزاد كردن نيروهاى اتم و شكافتن آن . ( رجوع شود به ورقه هاى « تزكيهء نفس و ترك دنيايى كه نيرو و آزادى است » . )
تزكيهء نفس
تو با دشمن نفس همخانه اى
چه در بند پيكار بيگانه اى
عنان باز پيچان نفس از حرام
به مردى ز رستم برستند و سام