9 . فقر و احتياج - * ( يا بنىّ استعذ با لله من الفقر - ) * دفتر 89 ، ص 83 مقدمتاً رابطهء مسائل اخلاقى با مسائل اجتماعى . هرچند ما منكر نسبيت اخلاق مىباشيم اما رابطه را منكر نيستيم .
راجع به فقر و اخلاق ، رجوع شود به كافى جلد 5 ، كتاب المعيشة ، صفحه 70 - 100 .
10 . عدم تمركز خيال و تشتت فكر از راه تشتت شغلها ، خواندنها و گوش كردنها سبب لگدكوب شدن به خيال ( 1 ) مىگردد - دفتر 89 ، ص 321 11 . رجوع شود به ورقهء « تربيت ، عوامل سوء تربيت » .
تزكيهء نفس و ترك دنيايى كه نيرو و آزادى است
تزكيهء نفس اگر به صورت آزادى از قيود و علائق مادى و اسارت شهوات و جاه و مقامها باشد يعنى به صورت پاره كردن اين افسارها باشد ، حالت آزاد شدن يك نيرو را به خود مىگيرد ، نظير آزادشدن نيروى اتم يا نيروهاى مادى ديگر كه در جهان است ، به شكل يك قدرت تجلى مىكند . لهذا ديده مىشود اشخاصى مانند مولوى يا حاج ميرزا حبيب رضوى كه ترك علائق كردند و از جاه و مقام گذشتند و به آنها تيپا زدند ، از حالت جمود و خمود و افسردگى و رخوت درآمدند و بر نيروى معنوى و عرفانى آنها افزوده شد ، به قول خودشان ديوانه شدند . در اشعار عرفانى آنها يك نوع موج و حركت و طغيان و قدرت ديده مىشود كه در كلمات يك حكيم مثلًا ديده نمىشود ، بر خلاف آنكه تزكيهء نفس به صورت سركوب كردن علائق يعنى ميلها باشد كه حالت مردگى به خود مىگيرد .
همان طورى كه در باب دنياى مذموم گفتهايم ، خود حب و علاقه به امور كمال است ولى بند شدن و بسته شدن به اين امور و رضا و
هامش
( 1 ) [ يعنى لگدكوب شدن انسان به وسيلهء خيال ]