تزكيهء نفس - جهاد با نفس
رجوع شود به تاريخ تصوف در اسلام ص 297 و 312 ، بحث نفس - بحث خوبى است .
تسليم
معناى تسليم اين است كه انسان در كارها نبايد خيلى سختگير باشد و بايد آسان بگيرد و تا حدى خود را بر جهان منطبق كند . در آن وقت جهان نيز خود را بر او بهتر منطبق مىكند و نرمش نشان مىدهد .
در سختگيرى و سخت كوشى تصادم است . آدمى جزئى از جهان است و هرگز جزء نمىتواند با كل نبرد كند و چاره اى جز تسليم به نواميس جهان نيست . نمىتوان از ديوار نواميس جهان عبور كرد . * ( ان استطعتم ان تنفذوا من اقطار السموات و الارض فانفذوا لاتنفذون الَّا بسلطان ) * . از راه تسليم به نواميس جهان و تطبيق و هماهنگ شدن با جهان است كه در عين اينكه مسخّر جهانيم مىتوانيم جهان را مسخّر خود كنيم . شاعر عرب مىگويد :
هوّن عليك فان كل شديدة
ان لم تشدّدها عليك تهون
و تيقّن ان الذى هو كائن
بالكره منك و بالرضا سيكون
حافظ مىگويد :
گفت آسان گير بر خود كارها كز روى طبع
سخت مىگيرد جهان بر مردمان سخت كوش
رجوع شود به ورقهء « بايد كارها را آسان گرفت و نبايد سخت كوش بود » .
تسليم در برابر حقيقت
رجوع شود به ورقهء « عقل و بيماريهاى آن » راجع به اينكه تسليم در همهء موارد دست بسته شدن است الَّا در برابر حقيقت كه