همچنين وارد شده : « * ( موتوا قبل ان تموتوا ) * » و همچنين : * ( اخرجوا من الدنيا قلوبكم من قبل ان تخرج منها ابدانكم . ) * اما پرسش دوم كه چگونه مىشود نفس استعلا و تسلط پيدا مىكند ؟
جواب اين پرسش از بحثهاى آينده روشن خواهد شد كه نفس بالذات علوّ و تسلط ندارد ، به واسطهء سوء رفتار با آن طاغى و مسلط مىگردد .
پس از آنكه قبول كرديم كه نفس قابل اصلاح است ، اين بحث پيش مىآيد كه چه عواملى سبب انحراف و شرارت نفس مىگردند و چه عواملى سبب اصلاح و تزكيهء آن مىشوند ؟ .
نظريهء اصلاح نفس به واسطهء ضعيف نگه - داشتن :
قدماى اخلاقيون بيشتر توجهشان به اين بود كه آزاد گذاشتن نفس و ميدان دادن به آن سبب فساد و انحراف و هم سبب تسلط آن بر انسان مىگردد . آنها براى اينكه نفس فرمان شرارت ندهد و تسلط پيدا نكند ، همواره به ضعيف نگه داشتن نفس توصيه مىكردند .
نظريهء آزادى دادن به آن :
ولى امروز عقيدهء ديگرى در اخلاق و تزكيه و اصلاح نفس پيدا شده است كه به نظر آشنايان به اخلاق قديم خيلى غريب مىآيد و آن اينكه راه اصلاح نفس و مطيع و آرام نگه داشتن آن ، آزادى دادن به آن است .
اختلاف و تباين آن نظر با نظر اولى همان قدر است كه عقيدهء كپرنيك با عقيدهء بطلميوس در هيئت و عقيدهء فلاسفه با عقيدهء سوفسطائيان دربارهء حقايق اشياء اختلاف داشت ، يعنى درست در نقطهء مقابل هم قرار دارند و به اصطلاح بايد گفت نظر علماى اخلاق جديد نسبت به عقيدهء علماى اخلاق قديم يك گردش 180 درجه كرده است .
به عقيدهء علماى جديد همان طورى كه در اداره و مديريت اجتماع بهترين راه ، دموكراسى و آزادى دادن است نه فشار و اختناق و استبداد و ضعيف نگه داشتن ، در اخلاق و رفتار انسان با غرائز و تمايلات نفسانى نيز دموكراسى را بايد رعايت كرد و اين خود بهترين
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 137
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٣٧