البته سخن راسل از اين نظر درست است كه ترس و ارعاب عامل پرورش نيست و هم اينكه كودك را كه به فلسفهء كار آگاه نيست نبايد تحت فشار و ارعاب درآورد ، ولى نبايد نتيجه گرفت كه براى تربيت طفل مطلقاً و يا اجتماع ، از عامل ترس به عنوان يك رادع طغيان ( نه عامل پرورش ) هم نبايد استفاده كرد .
رجوع شود به كتاب در تربيت ، تأليف راسل .
تربيت - نرمى در جاى درشتى و درشتى در جاى نرمى
در تربيت و همچنين در معاشرت ، هم نرمى لازم است و هم درشتى ولى هركدام در جاى خود و محل خود خوب است . على عليه السلام راجع به رسول اكرم مىفرمايد : * ( طبيب دوّار بطبه . . . يضع من ذلك حيث الحاجة اليه . ) * متنبى ، ص 361 :
و وضع الندى فى موضع السيف بالعلى
مضر كوضع السيف فى موضع الندى
سعدى ، گلستان :
نكويى خ با بدان كردن چنان است
كه بد كردن بجاى نيكمردان
ترحم م بر پلنگ تيزدندان
ستمكارى بود بر گوسفندان
رجوع شود به ورقهء « تربيت و فطرت و فرق تربيت و صنعت » .
تربيت
آقاى موسوى زنجانى در مقالهء « حق طلاق » ( ماهنامهء مكتب تشيع ، شماره 3 ) مىگويد :
« اگر حيوانى را بخواهند محدود كنند به زنجيرش مىكشند ولى انسان را تربيت كرده ، به وجدان و ايمانش مىسپارند . »