خنك مىسازد . ابن عباس گفته است كه مراد از اين گروه ، طوايفى از يمن ، هستند كه به مكّه آمده و مسلمان شده بودند و به اين جهت تحت شكنجه و آزار مشركان قرار گرفته بودند . رسول خدا آنها را دلدارى داد و فرمود : « مژده باد شما را كه گشايش نزديك است » . « 1 »
وَ يُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْ
؛ خشم دلهاى مؤمنان را كه از كثرت آزار مشركان به وجود آمده ، با اين يارى و پيروزى از بين ببرد ، پوشيده نيست كه تمام اين وعدهها نصيب اهل ايمان شد و اين خود يكى از دلايل صحت نبوت پيغمبر اسلام بود .
وَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلى مَنْ يَشاءُ
؛ اين جملهء مستأنفه و آغاز سخن است و خبر مىدهد كه به زودى خداوند از كفر بعضى مردم اهل مكّه مىگذرد و توبهء آنها را مىپذيرد ، و اين نيز تحقّق يافت و بسيارى از آنها اسلام آوردند .
وَ اللَّهُ عَلِيمٌ
؛ خداوند همانطور كه به امور گذشته علم دارد ، به آنچه كه در آينده نيز واقع مىشود علم و آگاهى دارد . « حكيم » : هيچ كارى را انجام نمىدهد مگر اين كه در آن ، حكمت و مصلحتى است .
« ام » « 2 » منقطعه است و از همزهء آن معناى توبيخ استفاده مىشود و خلاصهء معناى آيه اين است كه : اى مردم شما هرگز به حال خود واگذار نمىشويد تا هنگامى كه اهل اخلاص از شما مشخّص و ممتاز شوند و آنها كسانىاند كه در راه خدا و براى خدا به جهاد مىپردازند .
وَ لَمْ يَتَّخِذُوا . . .
وَلِيجَةً
؛ غير از خدا و پيامبر و مؤمنان ، ديگرى را به دوستى نمىگيرند كه تمام اسرار زندگى خود را براى آنها فاش كنند .
هامش
( 1 ) -
أبشروا فانّ الفرج قريب .
( 2 ) - حرف عطف است كه جملهء استفهامى را بر استفهام ديگر عطف مىكند و در اين آيه ، جمله عطف شده است بر جملهء :« أَ لا تُقاتِلُونَ »كه در آيهء قبل ذكر شده است ، از تفسير نمونه .