يافتگان باشند . ( 18 )
تفسير :
ما كانَ لِلْمُشْرِكِينَ
؛ براى مشركان درست نيست و پايدار نمىماند كه مساجد الهى را آباد كنند .
أَنْ يَعْمُرُوا مَساجِدَ اللَّهِ
؛ مراد تعمير كردن مسجد الحرام است و علّت جمع آوردن « مساجد » وجوهى است :
1 - اين كه هر نقطهاى از مسجد الحرام ، خود مسجدى است .
2 - مسجد الحرام قبلهء تمام مسجدهاست ؛ پس هر كس آن را آباد كند ، گويى تمام مسجدها را آباد كرده است .
3 - جنس مسجدها اراده شده پس مقدمترين و بالاترين همهء آنها در اين حكم داخل است . و بعضى از قرّاء « مسجد اللَّه » به صورت مفرد خواندهاند .
شاهِدِينَ
؛ اين كلمه حال است از « واو » در « يعمروا » و معناى اين كه مشركان ، بر ضرر خود به كفر خود شهادت مىدهند آن است كه كفرشان ظاهر و آشكار است ، و بتهاى خود را بر اطراف خانهء كعبه نصب كرده و دور آن با حالت عريان طواف مىكردند و هربار كه دور خانه مىگشتند ، براى آن سجده مىكردند ، و بعضى گفته ، چنين مىگفتند : لبّيك لا شريك لك ، الّا شريك هو لك ، تملكه و ما ملك . « 1 » روايت شده است كه مؤمنان مهاجر و انصار ، اسيرانى را كه از مشركان در جنگ بدر گرفته بودند ملامت و سرزنش مىكردند ، حضرت على عليه السّلام عمويش عباس را به دليل جنگ با رسول خدا و قطع رحم توبيخ كرد . عباس در جواب گفت : بديهاى ما را بخاطر مىآوريد امّا خوبيهايمان را كتمان مىكنيد ؟ مهاجرين و انصار گفتند : مگر
هامش
( 1 ) - پاسخ مىدهم تو را اى خدا كه شريكى برايت نيست ، جز شريكى كه خودت هستى ، و مالك شريك و مالك تمام ما يملك شريك ، خودت هستى .