[ يعنى المسميات ] حذف شده است ، زيرا ذكر « اسماء » بر حذف آن دلالت مىكند و هر اسمى ناگزير بايد مسمايى داشته باشد ، و « لام » [ در « الاسماء » ] عوض محذوف است ، مانند آيهء كريمهء
وَ اشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْباً
؛ « و فروغ پيرى بر سرم بتافت » ( مريم / 4 ) [ كه در اين آيه نيز مضاف اليه - ذكريّا - حذف شده و الف و لام عوض محذوف است ] و تقدير آيه « و علم آدم مسميات الاسماء » نبوده است تا مضاف حذف شده باشد ، زيرا تعليم مربوط به « اسماء » است ، نه « مسميات » به دليل جملهء بعد كه مىفرمايد : أنبئوني باسماء هؤلاء « 1 » و معناى تعليم أسماء مسمّيات اين است
هامش
( 1 ) - در اين كه منظور از اين اسماء چيست ؟ اقوالى بيان شده است :
1 - قتاده مىگويد : منظور از « اسماء » معانى و حقيقت اسامى است ، زيرا بديهى است فضيلت در الفاظ و اسامى نيست جز به اعتبار معنى و حقيقت آنها .
2 - ابن عباس و سعيد بن جبير و بيشتر مفسّران مىگويند : منظور از « اسماء » نام تمام صنعتها و اصول و رموز كشاورزى ، درخت كارى و تمام كارهايى است كه مربوط به امور دين و دنيا بوده كه خدا به آدم آموخت .
3 - برخى گفتهاند : نام تمام چيزهايى را كه خلق شده و يا نشده و بعدا آفريده خواهد شد به او آموخت .
4 - على بن عيسى مىگويد : فرزندان آدم همهء زبانهاى مختلف را از پدر آموختند ، و پس از تفرقه و پراكندگى هر دستهاى به زبانى كه عادت داشتند تكلّم كردند ، ولى با اين حال به همهء زبانها دانا بودند ، تا زمان حضرت نوح و پس از طوفان كه بيشتر مردم هلاك گشته و باقيمانده نيز متفرّق شدند ، و هر قومى زبانى را كه خود بهتر مىتوانستند بدان تكلم كنند ، انتخاب نموده و بقيّه زبانها را تدريجا فراموش كردند .
5 - از امام صادق ( ع ) سؤال شد كه منظور از نامهايى كه خدا به آدم آموخت چيست ؟ فرمود ، نام زمينها ، كوهها ، درّهها ، بيابانها و در اين هنگام نگاهش به فرشى كه بر زمين گسترده بود و حضرت بر روى آن قرار داشت افتاد و فرمود ، حتى نام اين فرش را خدا به او آموخت ، و گفته شده كه منظور از نامها ، نام ملائكه و فرزندان خود آدم بوده است .
6 - برخى گفتهاند ، فوايد و امتيازات و نامهاى حيوانات را خدا به آدم ياد داده و اين كه هر حيوانى به چه كارى مىخورد خدا به او آموخت و نيز گفته شده خداوند به آدم زبان عربى را نياموخت و اوّلين كسى كه به اين زبان تكلّم كرد ، حضرت اسماعيل بود . و اضافه كردهاند سخن گفتن براى سه پيامبر معجزه بود . آدم ، اسماعيل و حضرت محمد ( ص ) ( ترجمهء تفسير مجمع البيان ، ج 1 ، صص 118 - 119 ) .
- . م .