1 - تساءلون به كه در اصل تتساءلون به بوده و « تاى » دوّم [ به خاطر اين كه با حرف سين قريب المخرج هستند ] در سين ادغام شده است .
2 - تساءلون با حذف « تاى » دوّم . و معناى آن اين است كه هر كس از شما بخواهد چيزى از ديگرى طلب كند با سوگند دادن به خدا و خويشاوندى خود طلب مىكند و مىگويد : تو را به خدا و خويشاوندى ميان ما اين كار را انجام بده و اين سخن از روى استرحام و طلب عطوفت گفته مىشود . و يا معنايش اين است كه از ديگران با سوگند دادن آنان به خدا و خويشاوندانشان چيزى طلب مىكنيد ، و به منظور جمع بين هر دو معنا به جاى « تسألون » و « تساءلون » آورده شده است .
وَ الْأَرْحامَ
؛ نصب اين كلمه يا به خاطر عطف بر « اللَّه » و يا بر محل جار و مجرور [ به ] است ، چنان كه گفته مىشود : « مررت بزيد و عمرا » ، ولى جرّ آن از باب عطف اسم ظاهر بر ضمير است ، و نظيرش در شعر آمده است مانند :
[ فاليوم قربت تهجونا و تشتمنا ] * فاذهب فما بك و الأيام من عجب « 1 » .
علماى نحو عطف اسم ظاهر بر ضمير را جز در هنگام ضرورت نمىپسندند .
منظور از آيه اين است كه مردم با ايمان اقرار مىكردند كه براى آنان آفرينندهاى هست ، و با ياد و نام خدا و ارحام چيزى از يكديگر مطالبه مىكردند ؛ از اين رو خطاب به آنان گفته شده است : « از خدايى كه شما را آفريد و شما يكديگر را به نام او سوگند مىدهيد بپرهيزيد و پيوند و ارتباط با خويشاوندانتان را قطع نكنيد .
يا منظور اين است كه بپرهيزيد از خدايى كه با ياد كردن او و رحم خود ، نسبت به يكديگر ملاطفت و محبّت مىكنيد و از سياق آيه در جملهء « و اللَّه و الأرحام » معلوم مىشود كه صلهء رحم نزد خداوند اهميّت و جايگاه ويژهاى دارد ،
هامش
( 1 ) - « اكنون كه تو - اى خصم - در بدگويى و دشنام دادن ما شتاب ورزيدى ، بر همين روش باش ، زيرا از تو و خصلت روزگار اين عمل شگفت نيست » .