[ شأن نزول ] :
از ابن عباس نقل شده كه اين آيه دربارهء كسانى نازل گرديد كه خرماهاى خشك و كمگوشت و نامرغوب را صدقه مىدادند و با نزول اين آيه از اين كار نهى شدند .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 268 تا 269 ]
الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلاً وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ ( 268 ) يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَ ما يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُولُوا الْأَلْبابِ ( 269 )
ترجمه
شيطان شما را ( به هنگام انفاق ) وعده فقر و تهيدستى مىدهد و به فحشا ( و زشتيها ) دعوت مىكند ، ولى خداوند به شما وعدهء « آمرزش » و « فزونى » مىدهد و خدا را رحمت بىمنتهاست و به همهء امور جهان داناست . ( 268 )
خداوند دانش و حكمت را به هر كس كه بخواهد مىدهد و به هر كس دانش داده شد خير فراوانى به او عطا شده است . و جز خردمندان ( اين حقيقت را درك نمىكنند و ) متذكر نمىشوند . ( 269 )
تفسير :
الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ
؛ به سبب اين كه از اموال خوب و بهتر در راههاى خير انفاق مىكنيد شيطان به شما وعدهء فقر مىدهد . [ « يعد » از ريشهء « وعد » است ] و كلمهء « وعد » در مورد خير و شرّ هر دو به كار مىرود [ ولى كلمهء « وعيد » هميشه در مورد شرّ و ناراحتى به كار مىرود ] .
وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ
؛ و شما را به بخل و ندادن صدقات ( واجب ) باز مىدارد همانطور كه شخص آمر دستور مىدهد و مأمور را به انجام كارى وادار مىكند .
[ منظور از « فحشاء » در اين جا « بخل » است ] و عرب شخص بخيل را « فاحش » مىنامد چنان كه « طرفة » شاعر عرب گفته است :