رونقتر بوده از لحاظ حجم مبادلات نيز مقامى شامخ دارد . اين شهر را بعبارت ديگر بندر ميگويند و بازار بزرگ بين كابل و قندهار و هندوستان و كشمير و ايران و بغداد و نقاطى نظاير آنهاست . از چهار شهر اول شال و پارچههاى نخى و شكر و چيت و موسلين و تافته و كيم خواب و چرم و پوست وارد كرده و آنها را به مشهد و يزد و تهران و بغداد و كرمان صادر ميكنند و بجاى آن از همين شهر چاى و نانقندى چينىآلات و انواع لباس و چيت و ابريشم و مس و فلفل و انواع ادويه و خرما و شال و نمد و قالى وارد مينمايند . پوستهائى كه از هند وارد ميگردد 1 . ر . سود خالص ميدهد و بطوركلى هرنوع تجارت براى كسى كه سرمايهاى داشته باشد زايد الوصف سود ميآورد . پول رايج اينجا روپيه محمود شاهى است ولى حساب پولى با پول كريم خانى نگهدارى مىشود . هر يكصد روپيه محمود شاهى معادل يكصد و بيست و پنج كريم خانى تسعير ميگردد .
كالاى عمده شهر هرات ابريشم و انقوزه است كه بهندوستان صادر مىشود . پارچه ابريشمى هرات به خوبى پارچه ابريشمى بافت ايران نيست . باغهاى هرات از انواع درختان توت پر مىباشد . درخت توت بيشتر به قصد پرورش كرم ابريشم كاشته شده و تمام دشتها و دامنهها و كوههاى اطراف هرات بخصوص در قسمت غربى مركز توليد انقوزه است . بوته انقوزه بارتفاع دو تا سه فوت و قطر ساقه آن به دو اينچ ميرسد و وقتى رسيد سر بوته زردرنگ شده و شبيه گلكلم مىباشد . بلوچها و هندوان به انقوزه سخت علاقمندند و ساقه آن را در آتش كباب ميكنند و يا گل ( سربوته ) آن را مانند ساير سبزيها پخته و مصرف مينمايند . هنوز بوى بد اين گياه و طعم زننده آن را استشمام مىكنم .
باغهاى هرات بسيار وسيع مىباشند . مشهورترين آنها عبارتند از دو باغ متعلق بشاهزاده و باغ شاهى كه توسط تيمور شاه احداث گرديده است . تيمور شاه به اين باغ بسيار علاقهمند بوده آن را مقر سكونت خود قرار داده بود . اين دو باغ فعلا باغ عمومى و محل تفرج عام است و از محل درآمد فروش ميوه آنها در بازار هرات نگهدارى
مسافرت سند وبلوچستان ( سفرنامه پاتينجر ) ( فارسى ) — صفحة 301
مساهمون: هنرى پاتينجر
ص٣٠١