قطع كنند و سپس به دو حمله كنند ( يا شتر را رم دهند ) رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - از تصميم آنها خبر داد ، و اين سخن از معجزات آن حضرت بود ، زيرا اطلاع از چنين جريانى جز بوسيلهء وحى خداى تعالى ممكن نيست ، و بالجملة رسول خدا - صلى اللَّه - عليه و آله - راه عقبه را پيش گرفت ، و عمار و حذيفة نيز همراه وى بودند كه يكى در جلوى مركب آن حضرت راه ميرفت و ديگرى در پشت سر آن ، و بمردم دستور فرمود از ميان دره بروند ، و آنان كه تصميم قتل آن حضرت را گرفته بودند دوازده يا پانزده نفر بودند بنا بر اختلافى كه در اينباره هست ، رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - آنها را شناخت و نام يك يك آنها را برد . و داستان آنها در كتاب واقدى بطور مشروح نقل شده .
و امام باقر عليه السلام فرمود : دوازده نفر آنها از قريش بودند و چهار نفر ديگر از ساير عرب .
تفسير
خداى تعالى در اين آيات اسرار منافقان را فاش كرده فرمايد :
« يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ ما قالُوا . . . »
اينان بدروغ سوگند ميخورند كه اين سخنان را نگفتهاند . . . و بدنبال آن قسم مىخورد كه چنين نيست و آن سخن را گفتهاند ، زيرا « لام » در جملهء «
لَقَدْ قالُوا
» لام قسم است ، و منظور از « كلمهء كفر » هر كلمهاى است كه بوسيلهء آن نعمتهاى الهى انكار شود ، و آنها چنان بودند كه در دين اسلام طعنه ميزدند .
« وَ كَفَرُوا بَعْدَ إِسْلامِهِمْ »
و پس از اظهار اسلام كفر ورزيدند ، يعنى كفر باطنى ايشان آشكار شد .
« وَ هَمُّوا بِما لَمْ يَنالُوا »
در اين جمله سه قول است :
1 - كلبى و مجاهد و ديگران گفتهاند : يعنى در شب عقبه تصميم بقتل رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - و رم دادن شتر آن حضرت گرفتند .
2 - قتاده و سدّى گفتهاند : يعنى آهنگ بيرون كردن رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - را از مدينه كردند ولى نتوانستند منظور خود را عملى كنند .