بيان آيه 74
شرح لغات :
همّ : آهنگ مقارن با انجام فعل است ، و به آهنگ تنها « همّ » نگويند مگر آنكه به حد نهايى قوت در نفس برسد ( يعنى تصميم قطعى ) .
نيل : رسيدن به كار است .
نقم : ناخوش داشت .
فضل : فزونى در خير و نيكى است . و تفضل آن فزونى در خيرى را گويند كه قادر بر آن ميتواند بكند و ميتواند نكند .
شأن نزول :
در اينكه اين آيات دربارهء چه كسانى نازل شده چند قول است :
1 - ابن عباس گفته : رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - در سايهء درختى نشسته بود و رو باصحاب خود كرده فرمود : هم اكنون شخصى بنزد شما ميآيد و با ديدگان شيطان بشما نگاه مىكند ، طولى نكشيد كه مردى كبود چشم از راه رسيد رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - او را پيش خود خواند و فرمود : چرا تو و يارانت مرا دشنام ميدهيد ؟ آن مرد رفت و ياران خود را بياورد و همگى به خدا قسم خوردند كه سخنى نگفتهاند در اينوقت آيهء فوق نازل گشت .
2 - ضحاك گفته : منافقان بهمراه رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - بتبوك رفتند ، و هر گاه با هم خلوت ميكردند به رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - و اصحاب آن حضرت دشنام ميدادند و در دين طعن ميزدند ، حذيفة ( كه سخنان آنها را شنيده بود ) ماجرا را برسولخدا - صلى اللَّه عليه و آله - گزارش داد ، حضرت بدانها فرمود : اين سخنها چيست كه از شما به من گزارش دادهاند ؟ آنها قسم خوردند كه سخنى نگفتهاند .