ديگر در آنها درماندهاند او تحقيق نموده و كتاب تأليف كرده است ، حنين بن اسحاق شاگرد او بود و به خدمات او نيز قيام مىكرده است ، يوحنا در تأليف كتب طبى ، و علاج بيماريها پزشكى نيكو بصيرت بوده ، و از بزرگان پزشكان قديم بشمار مىرفته است .
شرح
( 1 ) - ابو زكريا يوحنا ( يحيى ) بن ماسويه ، از پزشكان مدرسه جندشاپور بوده ، در آغاز قرن سوم هجرى به بغداد مهاجرت نمود . و در آن شهر بيمارستانى بنياد كرد ، و خليفه عباسى مامون ويرا در سال 215 ه ( 830 ، م ) برپاست « بيت الحكمة » منصوب كرد ، و در سال 243 ه ( 857 م ) بدرود زندگانى گفت ، و حنين بن اسحاق از شاگردان او بوده ، وى علاوه بر شهرتى كه در علم طب داشت ، بترجمه كتب طبيهء قديمه به زبان عربى نيز اشتهار داشته است .
و ابن جلجل يگانه كسى است كه يوحنا را بعنوان مترجم كتب طبى به عربى معرفى نموده است ، ابن النديم و ابن ابى اصيبعه نام او را در فهرست مترجمين و نقله علوم ننوشتهاند ، ولى صاعد و ابن ابى اصيبعه و قفطى عين عبارت ابن جلجل را در ترجمهء احوال يوحنا منسوبا به او نقل كردهاند ، و معلوم است كه در ضمن عبارات ابن جلجل اين جمله نيز نقل شده است « . . . و - و هارون الرشيد او را مامور ترجمهء كتب طبى به زبان عربى نمود » . مع الوصف در همهء كتب تراجم و رجال مذكور است كه يوحنا در عهد خلافت مامون به بغداد رفت و به مامون و المعتصم و الواثق و المتوكل على اللّه عباسى خدمت كرد ، و در زمان متوكل درگذشت ، اما معاصر بودن يوحنا با هارون الرشيد مطلبى است كه تنها ابن جلجل گفته است ، همچنانكه استيلاى مسلمانان بر شهرهاى انقرة و عموريه ( كه در متن گفته شده ) در سال 223 ه در عهد خلافت - المعتصم باللّه اتفاق شده ، و خود اين مطلب دليل برآنست كه يوحنا معاصر هارون الرشيد نبوده است .
براى ترجمه يوحنا به كتابها زير رجوع شود : الفهرست ص 296 - 295 ، الطبقات ص 36 ، العيون 1 : 175 - 183 ، الاخبار 380 - 391 ، مختصر الدول ص 227 ، مسالك الابصار - ج - 5 - ق / 3 ورق : 484 - 492 ،
( 2 ) - انقره : ( انكوريه ) يكى از شهرهاى سرزمين روم ( روم شرقى ) مىباشد ، و در سال - 223 ه هنگام لشگركشى المعتصم عباسى به عموريه اين شهر به تصرف سپاه او درآمد ، اين شهر اكنون بنام ( آنكارا ) پايتخت دولت جمهورى تركيه مىباشد .
( تاريخ كامل - ابن اثير - 6 : 339 ، معجم البلدان ياقوت 1 : 390 )
( 3 ) - عموريه : المعتصم باللّه عباسى در سال 223 ه اين شهر را فتح كرد و اين از بزرگترين - فتوحات اسلام بوده است ( كامل ابن اثير - 6 : 339 ، معجم البلدان ياقوت 3 : 730 )