برايشان عرضه مىكرد . تا آنجا كه پيروان و همكارانش او را « بديع القول » - خوش گفتار - ، و « قوال الاوابد » ( بسيار گويندهء سخنان جاويدان ) ناميدند ، و چنان كه خود در مقدمهء كتاب : « حيلة البرء » گفته است : هرگز از پادشاهان چيزى نپذيرفت ، و بر سر خوان ايشان نمىنشست ، و بدربار شاهان روى نياورد ، و پيوسته بر نويسندگان و مؤلفان مىتاخت ، تا آنجا كه هيچكس از قدماء از دست زبان نكوهشگر او نرست .
اين بود وصف جالينوس و اندازهء دانش و خوى او . و اگر او نمىبود هرآينه علم طب يكباره از صحنه روزگار محو و نابود مىگرديد ، او بود كه اين دانش برافتاده و سرنگون گرديده را دوباره برپاى داشت ، مشكلات آن را شرح كرد ، مسائل دشوار آن را به تفسير آسان گردانيد ، و در زمان او بسيارى از فلاسفه مىزيستهاند كه نام آنان بواسطهء شهرت نام جالينوس فراموش گرديد ، و كس آنان را بسبب گمنامى نشناخت
شرح
( 1 ) - شهر رومه » رم - پيش « از سال 753 پيش از ميلاد بنا شده است .
( 2 ) - جالينوس : نام او بيونانى : - « قلاوديوس جالينوس » مىباشد ، وى در حدود سال 130 در شهر ( يرغامس ) در ميسيا چشم بجهان گشوده ، و در حدود سال 200 ميلادى رخت بربسته است ، برخى نويسندگان تاريخ وفات او را سال 218 ميلادى نوشتهاند ، براى ترجمهء زندگانى او به : الفهرست ص 288 - 291 ، - الطبقات ص 28 ، التنبيه 113 - 114 ، اليعقوبى 92 - 95 ، مختصر الصوان ورق 106 - 115 ، نزهة الارواح ورق 192 - 202 ، مختصر الدول 122 - 123 ، الاخبار 122 - 132 ، العيون 1 : 71 - 103 ، نگاه كنيد .
( 3 ) - در العيون 1 : 77 ، و النزهة ورق 192 : « فرغامس » نوشته شده ، و در الاخبار 163 « فرغميس » و نيز : فرغمين گفته شده ، و در مختصر الدول 122 : برغاموس ، و در التنبيه 113 :
« أبرغامس » نوشته است . و اين شهر اكنون بنام : برغامPergameمعروف مىباشد .
( 4 ) - اين عبارت در العيون 1 : 77 چنين است : « و اين شهرى است كوچك از جمله شهرهاى آسيا در شرقى قسطنطينيه واقع است » وى اين مطلب را نيز از ابن جلجل روايت كرده است
( 5 ) - اين شهرى است واقع در مغرب آسياى صغير اما چنان كه مؤلف مىگويد جزيرهء نيست .
( 6 ) - قوط : گروهى مخلوط از قبائل سويف :Suevi، وندالVandaliألانAlaniو خليطى از نژاد ژرمان و اسلاو مىباشند ، اين قبائل از ژرمانى و اسكنديناوى بسوى اروپا سرازير شدند و به دو دسته تقسيم گرديدند قوط غربى( Visigoti )و قوط شرقى( Ostrogoti )و بزرگترين پادشاهان جنگجو آلريك اول بوده( Alaricus'l )كه شهر رومه - را -