برقرار ساخته ، براى اين است كه كرامت انسانى را ، به او بازگرداند ، و او را از قيد و بند زندگى طبقاتى ، كه در حقيقت حيات جاهلى ، و بازمانده دورانهاى كهن بشرى است ، رها و آزاد سازد ، چنان كه خداوند متعال فرموده است :
. . . إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ . . .
« 1 » يعنى گراميترين شما نزد خداوند ، پرهيزگارترين شماست ، و هم پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله فرمود است :
« كلّكم من آدم و آدم من تراب » يعنى : همه از آدم پديد آمدهايد ، و آدم از خاك است . و همچنين فرموده است « لا فضل لعربىّ على أعجمىّ إلّا بالتّقوى » يعنى : عرب را بر عجم هيچگونه برترى نيست ، جز به پرهيزگارى .
از ابراهيم بن عبّاس صولى نقل است ، كه گفت : شنيدم علىّ بن موسى الرّضا عليه السّلام مىفرمود :
براى سوگند خود ، بندهاى آزاد مىكنم ، و من چنين سوگندى نمىخورم مگر اين كه بندهاى را آزاد و پس از آن همه دارايى خود را در راه خدا انفاق مىكنم ، سوگند مىخورم به قرابتى كه با پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله دارم ، اگر كسى گمان كند ، من بهتر از اين هستم ( اشاره به يكى از غلامان سياه خود فرمود ) درست نيست ، مگر اين كه من عمل شايسته داشته باشم ، تا اين كه بهتر از او باشم « 2 » .
امام عليه السّلام اخلاق اصيل اسلامى را ، بدين گونه براى ما تعريف مىكند ، و روشى را كه بايد براى حفظ شرف انسانى ، و از بين بردن امتيازات طبقاتى ، اختيار كرد تعيين مىفرمايد ، امّا عمل شايسته ، از قانون مساوات و برابرى بيرون است ، چنان كه امام عليه السّلام خويشى خود را با پيمبر خدا ، مايه امتياز و برترى او ، بر غلام سياه خويش نمىداند ، مگر اين كه اين قرابت ، با عمل شايسته همراه باشد ، تا موجب فضيلت و امتياز شود .
از ياسر خادم نقل شده ، كه گفته است :
ابو الحسن الرضا عليه السّلام به ما فرمود ، اگر هنگامى كه مشغول خوردن خوراك هستيد ، مرا بالاى سر خود ، ايستاده ديديد از جاى برنخيزيد ، مگر اين كه از خوردن ، فارغ شده باشيد . و بسا كه آن حضرت ، تنى چند از ما را طلب مىفرمود ، و گفته مىشد كه مشغول غذا خوردن هستند و امام عليه السّلام مىفرمود ، آنها را رها كنيد ، تا فارغ شوند .
هامش
( 1 ) - حجرات / 13 .
( 2 ) - عيون اخبار الرّضا ج 2 ص 237 .