مأمون خشمناك شد و به غلامان فرياد زد كه آب انار حاضر كنيد كه از آن نمىتوان بىنياز بود . سپس مرا صدا كرد و گفت : يك دانه انار بياور ، و چون آوردم گفت به دست خود آب آن را بگير ، و چون آب آن را گرفتم ، مأمون آن را به امام رضا عليه السّلام خورانيد ، و همين سبب شهادت آن حضرت شد و دو روز پس از آن وفات فرمود .
از ابا صلت هروى نقل شده كه گفته است : هنگامى كه مأمون از نزد امام رضا عليه السّلام بيرون رفت من بر او وارد شدم ، به من فرمود اى ابا صلت كار خود را كردند ، و شروع به حمد و ثناى الهى فرمود .
محمّد بن جهم روايت كرده است كه امام رضا عليه السّلام انگور را دوست مىداشت ، مقدارى از آن تهيّه و در ته دانههاى انگور سوزن فروكردند و چند روزى به همان حال نگهداشتند سپس سوزنها را جدا كردند و انگور را نزد امام عليه السّلام آوردند آن حضرت از آن تناول فرمود ، و به همين علّت به شهادت رسيد ، و گفته شده كه سمّ مزبور بسيار لطيف و ناپيدا بوده است « 1 » » .
كيفيّت قتل به هر نحوى كه باشد ، با ملاحظه نصوص تاريخى ، و اوضاع خاصّ سياسى ، آنچه از نظر ما اقوا و ارجح مىباشد اين است كه مأمون آن حضرت را مسموم كرده و ناگهانى به شهادت رسانيده است ، و در اين باره هيچگونه شكّ و ترديدى نداريم .
« وفات آن حضرت در طوس در ده سناباد از دهات نوغان اتّفاق افتاده و در خانه حميد بن قحطبه در قبّهاى كه گور هارون در يك سمت آن قرار دارد ، نزديك قبله دفن شده است « 2 » » .
« هنگامى كه امام رضا عليه السّلام وفات يافت ، مأمون مرگ آن حضرت را بلافاصله اعلام نكرد ، و جنازه آن حضرت را يك روز و يك شب نگه داشت ، سپس محمّد بن جعفر بن محمّد و گروهى از آل ابى طالب را احضار كرد ، و جسد مبارك امام عليه السّلام را صحيحا بدون اين كه اثرى بر آن باشد ، به آنان نشان داد ، و پس از آن گريست .
و گفت اى برادر بر من دشوار است كه تو را به اين حالت ببينم ، در حالى كه آرزو مىكردم كه من پيش از تو بميرم امّا خداوند آنچه مىخواهد مىكند ، مأمون بىتابى و
هامش
( 1 ) - ارشاد ص 297 . در مقاتل الطالبيين ص 377 و 378 نيز به همين نحو ذكر شده است .
( 2 ) - عيون اخبار الرّضا ج 1 ص 18 .